May 18, 2021, Tuesday

भयबाट मुक्त हुनु नै निर्वाध अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको मूल आधार हो

हरिविनोद अधिकारी

१. अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता भनेको के हो ? यो कुरा आधारभूत तहमा कक्षा ४ मा सोधिनु पर्ने प्रश्न हो । वा मौलिक हकको वारेमा केटाकेटीहरुलाई सिकाउने बेलामा सोधेर र उनीहरुको धारणा बुझेरमात्र स्पष्ट पारिने कुरा हो । नेपाल एउटा लोकतान्त्रिक देश हो र विश्वव्यापी मान्यताको मौलिक हकहरुको निर्वाध प्रयोग गर्न नपाए संवैधानिकरुपमा उपचार खोज्ने हकसमेत हामीलाई छ ।

२. अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताभित्र केके पर्छन् भनेर यहाँ सिकाउन खोजिएको त होइन तर निर्वाध बोल्न , लेख्न र आफ्ना मनमा लागेका कुरा , सार्वजनिक हितका कुरामा कुनै बन्देज लगाउन नपाउने हक हो भनेर बुझ्न बुझाउन भने सकिन्छ ।

३. नेपालका आफूलाई मूलधारका कम्युनिस्ट पार्टी मान्ने दुई ठूला दलहरु मिलेर बनेको नेकपा (नेकपा)को प्रतिनिधि सभा र प्रदेश सभाहरुमा प्रचण्ड बहुमतको सरकार बनेको बेलामा अभिव्यक्ति स्वतन्त्रतामाथि कत्तिको सम्मान गरिएको छ भनेर लेखाजोखा गर्ने बेला अहिले नै त भएको छैन तर जुन सङ्केत आउन थालेको छ, त्यसले मुलुकलाई फेरि मुठभेडतर्फ लैजान लागेको हो कि भन्ने डर उत्पन्न भएको छ ।

४. सम्माननीय प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले प्रतिनिधि सभामा बजेट छलफलको जबाफ दिँदा र सरकारले यता केही दिनदेखि अपनाउन थालेको विरोध गर्नेहरुप्रतिको प्रतिक्रियाले मुलुक एउटा अचिन्त्य संक्रमणतर्फ धकेलिन थालेको आभास हुन्छ । सरकार पक्कै नै बहुमत, त्यो पनि तीनतहकै सरकारमा प्रचण्ड बहुमतको छ । तर नेपाली जनताका आधारभूत मौलिक हकमाथि कुनै पनि हमला बोल्ने वा जथाभावी नेपालीहरुमाथि अंकुश लगाउने काममा सरकारलाई छुट छैन तर सरकार धम्कीको भाषा बोलेर मुलुकका सबै अङ्गहरुमा अनावश्यक नियन्त्रणको प्रयासमा छ र पहिलेजस्तो जथाभावी गर्ने छुट कसैलाई पनि नभएको हुंकार गर्न थालेको छ । हिजो जथाभावी आन्दोलन, विरोध, विवाद र सँसदमा अवरोध कसले गथ्र्यो र त्यो बेलामा अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको निर्वाध प्रयोग गर्न नपाएको भए आजको संविधान यस्तो कसरी आउँथ्यो ?

५. सबैलाई थाहा छ, अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता भनेको सबै स्वतन्त्रताको जननी हो र त्यहीँबाट सबै स्वतन्त्रताको अभ्यास गर्ने बाटो खुलेको हुन्छ । सबै मौलिक हकहरुको प्रयोग, अभ्यास र कार्यान्वयनका लागि जनताले निर्वाध प्रजातान्त्रिक हकहरुको प्रयोग गर्ने वातावरण देशमा सरकारले नै दिन्छ । यदि सरकारले दिएन भने पनि जनताले त्यसलाई कसरी निर्वाध प्रयोग गर्ने भन्ने कुरा जानेका छन् ।

६. भारतमा मोहनदास करमचन्द गान्धी भन्ने एकजना सत्याग्रही हुुनुहुन्थ्यो । उहाँले अर्काको अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको र मानव अधिकारको सुरक्षा गर्नका लागि आफू अनसन बसेर , आफू छोटो लुगा लगाएर भए पनि सत्यको खोजीमा लागेकाले सूर्य नअस्ताउने अंग्रेजको शासनलाई आफ्नो देशबाट रक्तपातविहीन क्रान्तिले हटाउनु सक्नु भएको थियो र आफ्नो देशमा राष्ट्रपिताको रुपमा सम्मानित हुनुभएको थियो ।

७. र भन्नुहुन्थ्यो भारतीय जनतालाई— आफ्नो अधिकारको सुरक्षाका लागि, मौलिक हकहरुको प्राप्तिका लागि भयबाट मुक्त होऊ । अर्थात् सत्य प्राप्तिका लागि लडिने लडाईँमा सधैँ भय मिश्रित जीवन बाँच्नु पर्ने हुन्छ, त्यसैले हुनसक्ने कुनै पनि असत्य कार्बाहीका विरुद्धमा लड्ने साहस आफूमा समेट र अगाडि बढ ।

८.पहिले राणाले पनि आफ्ना विरुद्ध लाग्नेलाई राष्ट्रद्रोही भन्थे, नेपालीको समृद्धिविरुद्ध लागेका अपराधी भन्थे । तिनको हालत के भयो , सबैलाई थाहा छ। राजाले पनि निरंकुश शासनमात्र लादेनन्, अप्रजातान्त्रिक शक्तिहरुलाई साथमा राखेर र सहयोग लिएर राजनीतिक स्थिरताको गफ हाँके र जनमत संग्रहमा पन्चायतले जितेकाले सबैले पन्चायतको पृष्ठपोषण गर्नैपर्ने नीति लिँदै सबै पन्च नेपाली, सबै नेपाली पन्चको घोषणा गरेका थिए । अनि त्यो पन्चायत कहाँ गयो ? अहिले पनि कसरी बहुमत आयो भन्ने कुराको साक्षी नेपाली जनता छ र त्यसैको दम्भमा यदि नेपाली जनताको अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता र स्वतन्त्र प्रजातन्त्रवादी नेपाली भएर बाँच्न अवरोध हुन लाग्यो भने पक्कै गान्धीले दिएको सूत्र प्रयोग हुनेछ —भयबाट मुक्त हुँदै निर्बाध अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको प्रयोग गर्ने र जनताका मौलिक हक, प्रजातान्त्रिक हकको उपयोग गर्ने ।

९. प्रजातन्त्रमा प्रयोग हुने र कार्यान्वयन हुने हकहरु असीमित र उपचारजन्य हुन्छन् । तिनलाई कसैले सीमित गरेर व्याख्या गर्दैमा ती अधिकारहरु न त सीमित हुन्छन् , न त असीमित हुन्छन् । ती विश्वव्यापी हुन्छन् र तिनको प्रयोग विश्वका केही देशहरुबाहेक अरुमा निर्वाध भएका पाइन्छन् । कुनै सरकारले तिनलाई छोपेर राख्न खोजे हत्केलाले घामलाई छेकेजस्तै हुने छ ।

१०. र अन्त्यमा, उपरोक्त भनाई सैद्धान्तिक सहजीकरणका लागि भनिएका हुन् । आगामी दिनमा अपनाउन लागेको सरकारी रबैयाप्रतिको सजगतामात्र हो । त्यस्तो नहोला भन्ने अनुमान गरौँ तर आगामी संक्रमणकालका लागि भने सतर्क होऔँ मात्र भन्ने आशय हो । भयबाट मुक्ति नै निर्वाध प्रजातन्त्रको मन्त्र हो । चाहे त्यो दलहरुभित्रको आन्तरिक प्रजातन्त्रको उपभोगका लागि होस्, चाहे त्यो सरकारबाट हुनसक्ने प्रजातान्त्रिक हकहरुको अवरोधको उपचारका लागि होस् ।

सम्बन्धित समाचार

व्यापारीलाई पोष्न खोपमा भ्रष्टाचार गर्दा कोरोना संक्रमितले ज्यान गुमाउनु पर्यो, ओलीले राजिनामा दिनु पर्छ
व्यापारीलाई पोष्न खोपमा भ्रष्टाचार गर्दा कोरोना संक्रमितले ज्यान गुमाउनु पर्यो, ओलीले राजिनामा दिनु पर्छ
  • २०७५ असार १८, ०७: १६: ५७

प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले सदनमा प्रस्तुत गर्नु भएको विश्वासको मत लिने प्रस्तावको विषयमा आफ्नो मत राख्दै प्रमुख प्रतिपक्षी दलका नेता...

कोभिड—१९को विस्तार र स्वतन्त्र प्रेसको भूमिका
कोभिड—१९को विस्तार र स्वतन्त्र प्रेसको भूमिका
  • २०७५ असार १८, ०७: १६: ५७

१.कोभिड—१९को दोस्रो छालले नेपाललाई पनि छोप्यो भने हुन्छ । विश्वका देशहरुमा कोरोनाका भाइरसहरुले विभिन्न रुप लिएर विस्तारित हुन थालेका समाचारहरुले...

पशुपति नाथको शरणमा नै पुगेका हौँ त ?
पशुपति नाथको शरणमा नै पुगेका हौँ त ?
  • २०७५ असार १८, ०७: १६: ५७

१. नेपालमा प्रजातन्त्रको स्थापना, पुनस्र्थापना र फेरि पुनस्र्थापनाका घटनाहरुको कडीमै २०६३साल वैशाख ११ गते आएको थियो, जुन दिन जनताको आन्दोलनको...

भर्खरै

TOP