May 10, 2021, Monday

डाक्टर गोेविन्द केसी, सत्याग्रहको बल र सरकारको लाचारी

हरिविनोद अधिकारी

१. सत्याग्रही प्राध्यापक डाक्टर गोविन्द केसीको सत्याग्रह यसपटक २७ दिनसम्म रह्यो । जति जति गोविन्द केसीलाई स्वास्थ्यमा सकस हुँदै गयो, दुई तिहाईको बलियो सरकारमा पनि त्यति नै असहज बढ्दै गयो । उहाँको धड्कनको मात्रा कमी हुँदा नेपालको सर्वाधिक बलियो सरकारको धड्कन बढ्न थाल्यो र अन्ततः उहाँका मागहरु पूरा गर्न सरकार बाध्य भयो ।

२. तर सरकारको पक्षमा हामीले भन्नै पर्छ—सरकार बलियो छ, दुई तिहाईको बनेको छ, साधारण शिक्षादेखि लिएर स्वास्थ्य शिक्षासम्मको लागि धेरै नै चिन्तित छ र त केसीका मागहरुलाई पूरा गर्न २७ मिनेट पनि लगाएन । पहिले स्वीकार गरेका तथ्यहरुलाई पनि बंग्याएन,अध्यादेशमा भएका सबै कुराहरुलाई विधेयकमा सम्मिलन गर्नका लागि राजी भयो । समाजवादतर्फ उन्मुख सरकारको यो कदमको हजार मुख भएका शेष नागले समेत बयान गर्न नसक्ने कुरा हामीले आफ्नो नियमित स्तम्भमा कसरी व्याख्या गर्न सकौँला र ?

३. तर नबुझेको कुराचाहिँ के भने किन २७दिनसम्म कुरेको होला पहिले मानेको कुरालाई सहजीकरण गरी विधेयकमा राख्न ? हो , यहीँनेर प्रतिपक्षको कुरा आउँछ—यदि प्रमुख प्रतिपक्ष स्वास्थ्य शिक्षाको यो पक्षमा सडक र सदनमा आफूलाई उभ्याएको थिएन भने केसीका मागहरु जुन अवस्थामा पूरा भए, हुन्थे होलान् पूरा सहमतिको यो स्वरुपमा ? सरकारको सुरुवाती रबैया हेर्दा पूरा होला जस्तो लागेको थिएन । तर सत्याग्रहको प्रभाव कस्तो हुँदो रहेछ भने त्यसले सरकारको धज्जी उडाउन थाल्यो र सुशासनको पनि व्यंग्य हुन थालेको थियो ।

४.जुम्लादेखि काठमाडौँसम्मको केसीको सत्याग्रह यात्राले र सत्याग्रहको क्रममा भएका घटनाहरुले के देखाउँछन् ? सहमतिपछिका सरकार र सरकार बनाउने दलहरुका व्यवहारले के संकेत गर्छन् ? जगजाहेर छ ।

५.जहाँ सरकार जनताप्रतिभन्दा जनताइतर पक्षसँग निकट हुन्छ, त्यहाँ जनताले साह्रै दुःख पाउँछन् र अनावश्यक दुःख पाएर हैरान भएपछि सरकारविरुद्ध जस्तोसुकै कडा कदम उठाउन पनि पछि पर्दैनन् । यो सैद्धान्तिक धारणा हो जुन नेपालमा बारम्बार प्रयोगमा देखिन्छ । धेरै पहिलेका इतिहासमा नै जानु पर्दैन, निकट अतीतमा नै यो कार्यान्वयन भएको छ । राजतन्त्र कसरी गयो भन्ने कुराको पछिल्तिर सत्याग्रहलाई नबुझ्दा हो भन्ने तर्क अब राजाबादीहरु नै दिन थालेको अवस्था छ ।

६.जनतासँग मात्र सबैभन्दा बहुमूल्य चीज भनेको एउटा सास फेर्दै गरेको ज्यान हुन्छ, अत्यन्त माया गरिने । त्यसैको माया मारेर जब जनता दृढताका साथ विरोधमा उभिन्छन्, अनि त्यहाँ कसैको पनि सुनुवाइ हुँदैन । सबैभन्दा प्यारो जीवन नै अर्पित गर्न कोही लालायित हुन्छ भने त्यसलाई वास्ता नगरिनुले समस्यामात्र निम्त्याउँछ । अहिले नेपालमा फेरि त्यो कुरा दोहोरियो । ३ करोड नेपालीका लागि सर्वमान्य भइसकेको सिद्धान्त र बारम्बार सहमति भएका कुराहरुमा डाक्टर केसीले पन्ध्रौँ पटक सत्याग्रह गरेर जनताका लागि आफूलाई न्यौछावर गर्ने प्रयास गर्नुभएको थियो,जुन सफल भयो । असार १५बाट जुम्लाबाट सुरु भएको आमरण अनसन बाध्यतावश काठमाडौँमा आएर श्रावण १० गते राती सहमतिमा टुंगियो । निःस्वार्थरुपमा उठाउने कुरामा जनता साथ हुन्छन् भन्ने कुरा सँसदमा न्यून संख्यामा देखिएको प्रमुख प्रतिपक्षलाई पनि धेरै ठूलो पाठ बन्यो यद्यपि प्रमुख प्रतिपक्ष यदि सदन र सडकमा नउत्रिएको भए सायद एउटा मान्छे नखाएर मर्दा सरकारलाई त्यति घाटा पर्दैनथ्यो भन्ने कुरा सत्तारुढ दलका साँसदहरु र मन्त्रीहरुले बारम्बार भन्दै आएका पनि हुन् ।

७. अब त्यो घटना अतीत भएको भए पनि त्यसको दूरगामी प्रभाव अझै नेपाली समाजमा प्रतिध्वनित भइरहने छ किनभने कार्यान्वयनको बेला अब सुरु भएको छ । धेरै कुराहरुमा सहमति भएको छ र ती कुराहरुलाई प्रचण्ड बहुमतको आधारमा अझै बंग्याउने सम्भावना छ किनभने यो पन्ध्रौँ सत्याग्रह थियो ।

८.अतीतमा पनि यस्ता घटना विश्वमा घटेका छन् र त ती ज्यान अर्पिनेहरुलाई सहिद मानिन्छ, मानिएको छ । स्वतन्त्रता प्रेमीहरु अलि स्वाभिमानी नै हुन्छन् र आफूलाई ठीक लागेको विषयमा चित्त नबुझ्दासम्म अरुको कुरा किन सुन्दैनन् भने आत्माको पुकारभन्दा ठूलो सत्य केही हुन सक्दैन ।

९.अहिले नेपालमा त्यही इतिहास फेरि दोहोरिएको छ र एउटा सत्याग्रहका लागि एउटा स्वास्थ्यकर्मीले सत्यको पक्षमा आफूलाई समाजका लागि न्यौछावर गर्न आँटेको बेलामा सरकार झुकेर सहमतिमा पुगेको देखिन्छ । यसमा कसैको जीत या हारभन्दा पनि जनताका लागि बोल्ने एक्लो व्यक्तिको सत्याग्रहको पक्षमा फैसला हुन बाध्य पारिएको अवस्था छ ।

१०.सत्याग्रहमा कति बल हु्ँदोरहेछ भन्नेकुरा प्रतिनिधि सभामा दुई तिहाईको शक्ति सञ्चय गरेर बसेको आफूलाई शक्तिशाली मान्ने नेकपा नेकपाको सरकार पनि आफ्ना कार्यकर्तालाई सर्वोच्च अदालतमा हाजिर गराउन बाध्य भएको छ जस्ले गर्दा गङ्गामायाजीको छोराको हत्याका वारेमा सही जानकारी र हत्यारा पक्राउ गरेर कार्बाही गराउन गरिरहनु भएको सत्याग्रहले एउटा परिणाम दिएको छ । गङ्गामायाजीको आमरण अनसन त तोडियो तर त्यस्तै सत्याग्रही डाक्टर गोविन्द केसीको सत्याग्रहले कमाल नै गरेको छ । सरकार एक दुई जना मर्छन् त भन्दै थियो तर वार्ताका लागि वार्ता समिति तयार गर्न बाध्य भएको थियो र संभवतः चिकित्सा शिक्षा विधेयकसम्म पनि संशोधन भएर केसीका मागहरु संवोधन हुने अवस्था सृजना भएको छ । जनताले जे सत्य बुझ्दै छन् , त्यसले सत्याग्रहको पक्षमा जनलहर उर्लँदो देखिँदैछ ।फेरि धोखा भए जनता फेरि पनि सडकमा आउने छन् आफ्नालागि र आफ्ना लागि बोल्ने सत्याग्रहीका लागि ।

११.सरकार भनेको जनताको सेवक हो । जनतालाई जनताले राज्य गर्न अनुमतिमात्र दिएका हुन्, मालिक हुन र विवादका भुमरी तयार गर्न भनेर सरकारमा पठाएका होइनन् । तर अहिले जे हुँदैछ, त्यस्ले मुलुकलाई गम्भीर मतभेद र संक्रमणतर्फ धकेलेको पाइन्छ । सरकारमा हुनेलाई सायद त्यस्को आभास हुँदैन होला र सत्ता सधैँ आँखामा पट्टी बाँधेको जस्तै हुन्छ भन्छन् । बरु भौतिकरुपमा दृष्टिविहीन साथीहरुमा त प्रज्ञाचक्षु हुन्छ, तर सरकारमा भने त्यस्तो चक्षु झन आवश्यक हुन्छ ।

१२.सत्ता भनेको क्षणिक आवेग हो । तर त्यही सत्ताले अमर बनाएका व्यक्तिहरु पनि छन् । टाढा जानै पर्दैन, जनमुखी काम गरेकाले राजाले बीपीलाई सत्ताच्यूत गर्दा आज राजतन्त्र नै रहेन । बीपीको नाम जस्ले जे भने पनि नेपाली इतिहासमा अमर भएको छ भने राजाहरुको नाम केही वर्षपछि हराउँदै जानेछ । जो अमर भए , ती जनताका स्मृतिमा ताजै रहनेछन् ।नेपाली जनता अत्यन्त चनाखो भएर हेरिरहेका छन् । सरकारमा जो हुन्छ, त्यसको काम कार्बाही हेर्छन् । सरकार जनताप्रति कति उत्तरदायी छ भनेर दाँज्छन् र आगामी दिनमा कसरी न्याय दिने हो भनेर विचार गर्छन् ।

१३.राजनीतिको चक्रमा कहिले को अघि , को पछि हुन्छ तर जनताको भावना भनेको आफैँले खटाएका नेताले सरकार कसरी चलाउँछन्, त्यसमा बढी ध्यान हुन्छ । जनता सजगताका साथ हेरिरहेका हुनेछन् ।

१४. सरकारले जित्यो कि केसीले जित्नुभयो, जसले जितेको अर्थ लगाए पनि हुन्छ । यदि केसी सत्याग्रहमा नबस्नु भएको भए विधेयकमा आएका विषयवस्तु सँसदमा पारित हुन्थे । तर केसीका मागहरु जायज वा नाजायजभन्दा, उहाँको ध्येयमाथि प्रश्न उठाउनु भन्दा उहाँको र स्वास्थ्य शिक्षासम्बन्धी मनीषीहरुको सल्लाहमा मुलुकको शिक्षा प्रणालीमा नयाँ परिवर्तन गरौँ र फेरि फेरि एउटै विषयमा कुनै गोविन्द केसीले पनि फेरि आमरण अनसन बस्नु नपरोस् भन्ने कुरामा सबैको ध्यान जानु जरुरी छ ।

१५. र अन्त्यमा, सरकारका केही दम्भहरुका दाँत भाँचिन थालेका छन् र समयको प्रवाहसँगै अरु दम्भहरुका विषालु फणपनि आफैँ नष्ट हुन थाल्नेछन् । सत्याग्रहको बल के रहेछ भन्ने सबैलाई चेतना भयो । जुम्लामा बसेर सिंहदरबारलाई हल्लाउनु भनेको नै अहिलेको सत्याग्रह हो । सायद अब त एक दुई जना मरेर के हुन्छ भन्ने दम्भ फेरि नपलाउला कि ? बेलैमा सत्यप्रति वास्ता गर्ने बानी पर्ला कि ? लोकप्रिय मतमा हाराहारी रहेको दललाई जनताले अस्वीकृत गरेको भनेर भन्ने दम्भबाट अझै बाहिर आउने पो हो कि सरकारका नेतृत्व गर्नेहरु ? आगामी दिनहरुमा हुनसक्ने विवादलाई बेलैमा समाधान गर्ने बानी सरकारमा बस्नेहरुमा आओस् । केसी प्रकरण र सरकारको लाचारीले त्यही सन्देश दिएको जस्तो लाग्छ ।

सम्बन्धित समाचार

कोभिड—१९को विस्तार र स्वतन्त्र प्रेसको भूमिका
कोभिड—१९को विस्तार र स्वतन्त्र प्रेसको भूमिका
  • २०७५ श्रावण १४, ०८: ०९: ४१

१.कोभिड—१९को दोस्रो छालले नेपाललाई पनि छोप्यो भने हुन्छ । विश्वका देशहरुमा कोरोनाका भाइरसहरुले विभिन्न रुप लिएर विस्तारित हुन थालेका समाचारहरुले...

पशुपति नाथको शरणमा नै पुगेका हौँ त ?
पशुपति नाथको शरणमा नै पुगेका हौँ त ?
  • २०७५ श्रावण १४, ०८: ०९: ४१

१. नेपालमा प्रजातन्त्रको स्थापना, पुनस्र्थापना र फेरि पुनस्र्थापनाका घटनाहरुको कडीमै २०६३साल वैशाख ११ गते आएको थियो, जुन दिन जनताको आन्दोलनको...

कोरोना भाइरसले भयाभह स्थिति ल्याएको हुँदा सरकारले यसलाई नियन्त्रण गर्न लागि पर्नुपर्दछ
कोरोना भाइरसले भयाभह स्थिति ल्याएको हुँदा सरकारले यसलाई नियन्त्रण गर्न लागि पर्नुपर्दछ
  • २०७५ श्रावण १४, ०८: ०९: ४१

दिनानुदिन कोभिड–१९ महामारी बढ्दै गइरहेको छ । विज्ञहरुको सुझाव अनुसार सरकारले तयारी गर्न नसक्दा अकालमा नेपालीहरुको ज्यान जान थालेको छ । सीमा...

भर्खरै

TOP