June 20, 2021, Sunday

कोरोना भाइरस, देश विकास अनि नयाँ वर्ष २०७७

राम पण्डित
विषयको उठान नयाँ वर्षको शुभकामनाबाट नै गरौं । वि सं २०७७ ले समस्त नेपाली एवं यस मिडियाका पाठकवृन्दहरुमा सुस्वास्थ्यको कामना गर्दछु । समयक्रमले यतिवेला विश्वलाई नै नागरिकहरुको स्वास्थ्य रक्षाको लडाइमा होमिदिएको छ, जसको एकल प्रतिद्धन्दीको रुपमा कोरोना भाइरस युद्ध मैदानमा छ । चीनको हुवान शहरबाट २०१९ साल डिसेम्बरबाट आफ्नो परिचय स्थापित गरेको कोरोना आज संसार भरिका मानिसहरको मन, मस्तिष्क र बोलीमा प्रभुत्व जमाउन सफल भएको छ । अहिलेसम्मको तथ्यांकलाई आधार मान्दा करिब २२ लाख मानिसलाई यसले संक्रमित गरेको छ र १ लाख ४५ हजारबढी मानिसको ज्यान नै लिइसकेको छ । मानिसहरु संक्रमित हुने र मर्नेक्रम केहि घट्न थालेको आंकलन गरिए पनि कोरोनाको कहरबाट उन्मुक्ति पाउन मानव जातिले अझै लामो अनिश्चित यात्रा जारी राख्नु पर्ने देखिन्छ ।

कोरोना भाइरसको उत्पत्ति यकिन रुपमा कहाँ र कहिले भयो भन्ने विषयको अध्ययन अझै अपुरो देखिन्छ र यसका पछाडि विभिन्न कन्सपीरेसी थेउरी ‘Conspiracy Theory’ हरु छन् भन्ने पनि तर्क सुनिन्छ । तथापि चीनको हुवान शहरलाई नै यसको उद्दगम स्थान र पहिलो प्रभाव क्षेत्र मानेर विश्लेषण गरेको कुरा यथास्थितिको नजिक देखिन्छ । खासै भनौ भने यसको उद्दगम स्थल कहाँ थियो भन्ने कुरा हाललाई गौण भएको छ वरु यसको उत्पत्ति कसरी भयो र यसले पारेको आर्थिक तथा जनस्वास्थ्य सम्बन्धि प्रभावहरु भयावह रुपका र बढी महत्वका छन् ।कोरोना भाइरसले पारेको आर्थिक प्रभावको लेखाजोखा एक दिन अवश्य हुन्छ र गर्नुपर्छ, तर अहिले नै त्यसको लेखा जोखा र विश्लेषण गर्नु अपरिपक्क हुने हुँदा लेखमा केबल दुई कुरा समेट्ने कोशिश गरिएको छ ।

१. के कोरोना भाइरस मानव समुदायले प्रकृतिमाथि गरेको दोहनको परिणाम हो ?

२. कोरोना भाइरसले यथार्थतामा ल्याइदिएका देश विकासका केहि सन्दर्भहरु

पहिलो सन्दर्भमा कुरा गर्दा कोरोना भाइरस चमेरा जातिबाट अथवा सालकबाट मानिसमा सरेको तर्कहरु वैज्ञानिक तथ्यहरुका नजिक छन् । तर पनि ठोस रुपमा यहि वन्यजन्तु अथवा अन्य कुनै माधयमबाट मानिसमा सरेको हो भन्न सकिएको छैन । हालसम्मका तथ्यहरुलाई आधारमान्दा वन्यजन्तुको अवैध व्यापार र तिनीहरुको खानपान र अन्य प्रयोगले नै कोरोनो भाइरसले मानिसको विनास गरेको कुरा सत्य छ । जसको पछिल्लो उदाहरण चीन तथा भियतनाम जस्ता देशहरुले वन्यजन्तुको अवैध कारोबारमा लगाएका नयाँ प्रतिबन्धहरुलाई मान्न सकिन्छ । सरसरती हेर्दा मानव समूदायले लुकिचोरी प्रशय दिएको वन्यजन्तुको अवैध व्यापार र तिनका उपयोग नै कोरोनाको मध्यमबाट मानव समुदायलाई दुख दिने मुलबाटो बनेको देखिन्छ । यसको अर्थ आगामी दिनमा वन्यजन्तुको ओसार पसार एवं अवैध व्यापार पूर्ण रुपमा बन्देज हुनुपर्नेछ । जसले गर्दा मानव र प्रकृतिको उपज वन्यजन्तुहरुबीचको सम्बन्ध फरक ढंगले व्याख्या गर्नु पर्ने देखिन्छ । यही व्याख्याका क्रममा मानवको प्रकृति माथिको दोहन र यसका नकारात्मक परिणामहरुलाई पुन मध्यनजर राखी मानव र प्रकृतिबीचको सम्बन्ध सुधारमा विश्व समुदाय लाग्नुपर्ने बाध्यात्मक यथार्थता रहेको देखिन्छ ।

दोस्रो विषय झन महत्वपूर्ण छ किनभने कोरोना भाइरसको महामारीले आज विश्वका सबै मुलुकलाई आफ्नो यथार्थता लुकाउन चहँदा चाहँदै पनि लुकाउन नपाउने बनाएको छ । यसर्थ देश विकासको यथार्थता सबैको सामु छर्लङ्गिन पाएको छ । हुन त देश विकासका आ–आफ्नै सिद्धान्त छन् जुन राजनैतिक हिसावले परस्पर विरोधी पनि छन् । तथापी यो महामारीले प्रत्येक देशलाई एक पटक आफ्नो सक्कली अनुहार सबैले थाहा पाउने गरी देखाउने अवसर दिएको छ । या भनौं देशको आर्थिक अवस्था, देश भित्रका प्रशासनिक एवं स्वास्थ्य सम्बन्धि संस्थाहरुको क्षमता र सरकारको संकट व्यवस्थापन कौशलता पनि राम्रोसंग देखिने भएको छ ।एक हिसाबले भन्दा कोरोनाको कारण संसारको गति रोकिएको छ । देश र समाज स्व–वन्देजमा छ । कल्पना बाहिरका प्रावधानहरु लगाएर मानव आवात जावतमा रोक लगाइएको छ भने अन्य काम कुराहरुमा समेत बन्देज लगाउन मुलुकहरु बाध्य भएका छन् । कसैलाई पनि आफ्नो बाहेक अरुको अवस्थामा ध्यान दिने फुर्सदसम्म पनि नपाएको अवस्था छ ।

एक अर्थमा भन्नु पर्दा देशले आफ्नो बुताले के गर्न सक्छ या सक्दैन भन्ने कुराको पहिचान गर्ने अवस्थाको सिर्जना भएको छ ।यसरी देशहरुलाई आफ्नै बुतामा काम गर्न बाध्य बनाउँदा कोरोनाले ती देशहरुका आर्थिक, भौतिक एवं सांगठानिक संरचनाहरको परिचय पनि दिइरहेको छ । सधै नेताका सस्ता भाषणहरुबाट देशको अवस्थाको आंकलन गर्ने जनमानसले वास्तविकताको बोध पाएका छन् । जुन स्वयंमा एउटा ठूलो पाठ हो तर य पाठले कोरोना स्वयं संगको लडाइलाई खास सहयोग गर्दैन। यसको लडाईमा सहयोग गर्ने यथार्थता भनेको १. देशको ढुकुटी, साधन र श्रोत, २. देशमा भएका स्वास्थ्य संस्थाहरु र उनीहरुसँग रहेको अत्याधुनिक उपकरणहरुको मात्रा र अवस्था, ३. वर्षौदेखि देशले लिएको विकास नीतिले बनाएको भौतिक एवं मानवीय श्रोत साधन र तिनीहरुको उपयोग गर्ने परिपाटी र ४. सेवामुखी भावको सरकारी व्यवहार नै हुन् ।अब यी विषयहरुलाई नेपालको सन्दर्भमा हेर्यौं भने हामी आफ्नो यथार्थतासँग सात्क्षात्कार हुनेनै छौं। क्रमश।।।

लेखक सांगे -तनहुँका निबासी हुन्। (हाल : पर्थ, अष्ट्रेलिया )

सम्बन्धित समाचार

‘संस्थापन पक्षलाई संगठीत र तठस्थलाई तान्न सके सभापति जित्न सहज’
‘संस्थापन पक्षलाई संगठीत र तठस्थलाई तान्न सके सभापति जित्न सहज’
  • २०७७ बैशाख ५, १७: ०२: ३१

नयाँ बिकल्प, काठमाडौं । नेपाली कांग्रेसका सभापति शेरबहादुर देउवालाई पार्टीको आगामी १४ औं महाधिवशेनमा पुन सभापति जिताउन संस्थापन पक्षधरका नेता...

शेयर बजारमा पहिरोः ६३.२८ अंकले नेप्से घट्यो, कारोबार पनि १२ अर्बमा सिमित
शेयर बजारमा पहिरोः ६३.२८ अंकले नेप्से घट्यो, कारोबार पनि १२ अर्बमा सिमित
  • २०७७ बैशाख ५, १७: ०२: ३१

नयाँ बिकल्प, काठमाडौं । धितोपत्र बोर्डले गत मंगलबार ५१ वटा संस्थाले शेयर बजारमा आन्तरिक चलखेल गरी शेयर मुल्य बढाएको र...

देउवाकाे सभापति दोहोर्याउने चाहनाः बागमति र गण्डकी प्रदेशका नेतासँग छुट्टा छुट्टै परामर्शमा
देउवाकाे सभापति दोहोर्याउने चाहनाः बागमति र गण्डकी प्रदेशका नेतासँग छुट्टा छुट्टै परामर्शमा
  • २०७७ बैशाख ५, १७: ०२: ३१

नयाँ बिकल्प, काठमाडौं । नेपाली कांग्रेसका सभापति शेरबहादुर देउवाले पार्टीको नेतृत्वमा पुनः दोहोरिने चाहना प्रकट गरेका छन्।पार्टी केन्द्रीय कार्यसमितिको शुक्रबारको...

भर्खरै

TOP