निष्ठा र त्यागका प्रतिक लौहपुरुष र मुलुक

नेपालको राजनीतिक इतिहास जति गौरवपूर्ण छ, त्यसको कुनै न कुनै हिस्सा लौहपुरुष गणेशमान सिंहको योगदानलाई नजोडि पूर्ण हुन सक्दैन । लोभ, लालचा, विभेद, अन्याय र अत्याचारका बिरुद्ध शान्तिपूर्ण अहिंसात्मक लोकतान्त्रिक बाटो अपनाउने लौहपुरुष गणेशमान सिंहको योगदानको चर्चा र गाथा आज पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छ ।

राष्ट्रिय र अन्तराष्ट्रिय राजनीतिमा समेत त्याग र निष्ठाका धनी गणेशमान सिंहको चर्चा बमोजिम नेपाल र नेपालीले उनको योगदानलाई अनुशरण गर्न सकेनन् ।

मुलुकको राजनीति स्वार्थ र अभिमानमा केन्द्रीत भइरहेको बेला व्यक्तिगत स्वार्थ, पद र प्रतिष्ठालाई हाँसीहाँसी त्याग गर्न सक्ने क्षमता भएका सिंहको १०५औं जन्म जयन्ति राज्यले औपचारिक रुपमा गर्न सकेन । गणेशमान सिंह मुलुकको दुइवटा क्रान्तिका नायक र कमाण्डार समेत थिए ।

राजनीति गर्ने हरेकले जोगी हुन राजनीति गरेको होइन भन्ने तर्क समकालिन राजनीतिमा प्रसस्त सुन्न पाइन्छ तर सिंह यस्ता राजनीतिज्ञ थिए, जसले प्रजातन्त्र पुर्नस्थापनापछि आफूलाई आईपरेको प्रधानमन्त्री पद अस्वीकार गरेका थिए । नेपालको राजनीतिमा सम्भवत प्रधानमन्त्री पद अस्वीकार गर्ने सिंह पहिलो व्यक्ति हुनुहुन्छ ।

न्याय र समानताका लागि पार्टी भित्र र वाहिर समेत डटेर आफ्नो अभिव्यक्ति राख्ने सिंह पारिवारिक रुपमा आफूले पाउँदै आएको सुविधालाई समेत त्यागेर जनताको मुक्तिको लागि क्रान्तिको जेहाद छेड्न लागि परेका व्यक्ति हुन । उनको योगदानको चर्चा अहिले धेरै गरिएपनि उनको जीवनको उत्तरार्ध भने त्यति सन्तोषजनक भएन ।

मुलुकको सामाजिक संरचनामा देखिएको विविधतालाई संवोधन गर्न समावेसिताको अवधारणालाई व्यवहारमै लागू गर्नुपर्ने धारणा राख्ने सिंहले राजनीतिक क्रान्तिपछि सामाजिक न्याय र आर्थिक क्रान्तिलाई मूल एजेण्डा बनाउँथे ।

तर उनका समकालिनहरुले उनको यो भनाईलाई गम्भिरतापूर्वक लिएनन् । अन्ततः मुलुकमा सामाजिक विभेद र आर्थिक अभावलाई साधन बनाएर मुलुक शसस्त्र हिंसाको बाटोलाई कतिपय राजनीतिक दलले अपनाए ।

संघर्षका प्रतिमूर्ति, निष्ठा र संघर्षशील जीवन यापन गर्ने सिंहले अपनाएको कार्यशैलीलाई अनुशरण गरेमा उनीप्रतिको सच्चा श्रद्धाञ्जली हुने निश्चित छ । जनताको मुक्तिको लागि आफ्नो व्यक्तिगत स्वार्थ र सुविधालाई कहिल्यै प्राथमिकता नदिने सिंहले जीवनमा भोगेका संघर्षका गाथाहरु सुन्दा र पढ्दा हामीमध्ये धेरेलाई अचम्म र भावुक बनाउन सक्छ ।

संघर्ष र त्यागका कारण नै नेपाल र विश्व राजनीतिमा गणेशमान सिंहको उचाई निकै माथि छ । उनले देखाएका राजनीतिक दर्शन र बिचारलाई जीवनमा उपयोग गर्न सके देश र जनताको उन्नति र सम्पन्नता प्राप्ति धेरै टाढा छैन ।

हाम्रो पहिचान र अस्तित्व अनि संस्कार संस्कृतिलाई यो उचाईमा पु¥याउन योगदान दिने सिंहको पथमा अहिलेका राजनीतिक दल र दलका नेताले हिँड्ने प्रयास गर्नु जरुरी छ ।
सिंहको पथ–प्रदर्शक भएको दाबी गर्ने लोकतान्त्रिक दल कांग्रेस र कांग्रेसका नेताहरुले सिंहको पथ अनुशरण गर्नु जरुरी देखिन्छ । उनै त्याग र निष्ठावान व्यक्तित्वका धनी सिंहप्रति श्रद्धासुमन ।