नेतृत्वको लागि निहुँ खोजेर पार्टीलाई विभाजनमा लैजाने दुस्साहसलाई इतिहासले उहाँहरुलाई सहने छैन

प्रमुख प्रतिपक्षी दल नेपाली काँग्रेस आम निर्वाचनपछि सँधै आन्तरिक द्वन्द्वमा रुमलिएको छ । आम निर्वाचनको समयमा टिकट वितरणको विवाददेखि निर्वाचनको परिणाम हुँदै पार्टीभित्रको संरचनामै विवाद निस्केका कारण फेरी पनि नेता–नेताबीच घोचपेच मात्रै चलिरहेको छ ।

सशक्त प्रतिपक्षीको भुमिका निभाउन नसकिरहेको आरोप लागिरहेको केन्द्रीय नेतृत्वभित्र अहिलेसम्म सरकार, संसद र सडकमा बोल्ने विषयहरुमा एकरुपता देखिएको छैन । नेताहरुले आ–आफ्नै व्यक्तिगत एजेण्डाहरु फलाकीरहँदा कार्यकर्ताहरुसमेत अलमलमा परेका छन् ।

पछिल्लो समय महासमितिमा गरेको प्रतिबद्धतालाई केन्द्रीय समितिले उल्ट्यायो भन्दै चार दर्जन सभापतिहरुले केन्द्रीय नेतृत्व विरुद्ध लागि परेका छन् । यिनै समसामयिक विषयमा केन्द्रीत रहेर नयाँ विकल्प साप्ताहिकका लागि नेपाली काँग्रेस नेता एवं पूर्वमन्त्री मिन विश्वकर्मासँग पत्रकार ऋषि धमलाले गरेको कुराकानीको सम्पादीत अंशः

तपाई नेपाली काँग्रेसको नेता भइरहँदा सँधै पार्टीभित्रको विवाद किन यसरी सडकमा छताछुल्ल भइरहन्छ, तपाईलाई के लाग्छ ?
किनको कारण त ज–जसले विवाद किचलो गर्न खोजिरहनु भएको छ, किचलोको प्रारम्भ गरिरहनु भएको छ, उहाँहरुलाई नै सोध्नुपर्ने हो । जुन किचलो जति बेला हुनुपर्ने हो, त्यो बेला हुन सकेन । अहिले समय सान्दर्भिक पनि छैन । उहाँहरुले बेमौसमी बाजा बजाइरहनुभएको छ । अर्कातिर काँग्रेस संगठित रुपमा शसक्त रुपमा संसदमा, सडकमा र जनताको बिचमा उपस्थिति हुनुपर्ने बेलामा आफैभित्र आफ्नै विषयलाई बाहिर उचालेर जुन विषय न अहिलेका सभापतिले प्रारम्भ गरेको हो, न यो नयाँ थपिएको विषय हो । कुनै अर्थहिन प्रस्तावहरु बोकेर पार्टीभित्र नयाँ–नयाँ बखेडा झिक्दै हिँड्नु भएको जस्तो देखिएको छ । मलाई लाग्छ उहाँहरु पनि आफ्नो विचारले आफ्नै मनले हिँडिरहनु भएको छैन ।

जिल्ला सभापतिहरुले विशेष महाधिवेशनको कुरा उठाइरहनु भएको छ, कसरी, किन, के कारणले विशेष महाअधिवेशनको कुरा आयो ?
विशेष महाधिवेशन भनेको दुइवटा कारणले हुन सक्छ । विशेष महाअधिवेशन भनेको नीति र नेतृत्व चयनको लागि हो । उहाँहरुको अहिले नीति चयन गर्ने एजेण्डा पनि देखिदैन । नीति सम्बन्धमा, कार्यक्रम सम्बन्धमा, राष्ट्रिय मुद्दाका विषयमा उहाँहरुको राजनीतिक मुद्दाका विषयमा, सांगठनिक मुद्दाका विषयमा, संविधान अथवा विधानको बारेमा खासै त्यस्तो केही देखिएको छैन । यो विषय न अहिलेको सभापतिले ल्याउनुभएको हो, न अहिलेको केन्द्रीय कार्यसमितिले ल्याएको हो । विगतका सभापतिले राख्दाखेरी उहाँहरु आफैंले पनि राख्नुभयो त्यतिबेला त्यो ठिक लाग्यो र अहिलेको सभापति निर्वाचित भएर आइसकेपछि जुन विषय न केन्द्रीय कार्यसमितिसँग प्रभावकारी देखिन्छ । त्यसकारण काम नलाग्ने विषय जस्तो देखिएको छ । अहिलेको महत्वहिन विषयलाई बोकेर उहाँहरु सभापतिसँग वा केन्द्रीय कार्यसमितिसँग निउ खोजिरहेको जस्तो देखिन्छ ।

महासमितिको बैठकमा भएको निर्णयलाई उल्ट्याउँदै केन्द्रीय कार्य समितिले जिल्लाको भावना विपरित निर्णय भएको कारण सभापतिहरुले विशेष महाअधिवेशनको माग गरेको भन्छन् नि तपाई के भन्नुहुन्छ ?
सबैले बुझ्नुपर्ने कुरा के हो भने नेपाली काँग्रेसको सांगठनिक ढाँचाभित्र सर्वोच्च कार्यकारी निकाय केन्द्रीय समिति हो । त्यो केन्द्रीय समितिभन्दा विशेष परिस्थितिमा महासमिति हो । स्थायी प्रकृति भनेको महाअधिवेशन हो । १३औं महाअधिवेशनले पारित गरेको र विगतमा ११औं महाअधिवेशनदेखि १३औं महाअधिवेशनसम्म पारित हुँदै आएकोले केन्द्रीय कार्यसमितिले सर्वसम्मत रुपले अनुमोदन गरी महासमितिको बैठकमा पेश गरेको कुरा हो । महासमितिको बैठकमा लिखित रुपमा अहिले जे–जे कुरामा निहुँ खोजिएको छ सभापतिहरुले पनि प्रस्तुत नगरेको र महासमितिबाट परिमार्जन सहित केन्द्रीय समितिले पास गर्नेछ भनेर केन्द्रीय समितिमा पठाएको हो । अनि आफैले सर्वसम्मत रुपमा पठाएको विषयमा फर्किएर आएपछि फेरी नोट अफ डिसेन्ट लेख्ने केन्द्रीय सदस्यहरुलाई पनि सोध्नुपर्ने भयो । अनि यि सभापतिहरुलाई पनि सोध्नुपर्ने कि महासमितिको बैठक भनिरहँदा दुई तिन दर्जन सभापतिहरुले चाँही कसरी त्यसको अडान राख्न मिल्ने भयो त ?

महासमितिको बैठक चलिरहँदा सभापतिहरुले बैठकनै अवरुद्ध गरेपछि सभापति र वरिष्ठ नेताले सभापतिहरुको भावना अनुसार विधानमा सच्याउने प्रतिबद्धता अनुसार सहमति भएको होइन र ?
सभापति मात्रै होइन केन्द्रीय समिति पनि र स्वयम् जिल्ला सभापतिहरु लगायत पार्टीको क्रियाशिल सदस्यहरु पनि विधानभन्दा बाहिर दाँयाबाँया हिँड्न पाइदैन । तर उहाँहरु हिँडिरहनु भएको छ । कसरी भने विधान बमोजिम केन्द्रीय कार्यसमितिले सर्वसम्मत ढङ्गले महासमितिको बैठकमा पेश गरेको प्रस्ताव महासमितिले सर्वसम्मत रुपमा पारित गरेर पठाएपछि केन्द्रीय समितिले अनुमोदन गर्दा उहाँहरुले कुन कुराबाट निहुँ खोज्ने विषय समेत भइरहेको छ बुझ्न सकिएन । त्यसैले पार्टीनै कमजोर हुनेगरी पार्टीलाई नै विभाजनको संघारमा पु¥याउने गरी, पार्टीभित्र एउटा मात्र बलियो संगठन हुनुपर्नेमा पार्टीभित्र विभिन्न समूह र उपसमूह खडा गरी मनमुटाब सिर्जना गर्नेगरी पार्टीमा हो–हल्ला गर्न मिल्छ ? मिल्दैन नि, भन्नुस् त ।

त्यसोभए अब अनुशासन समिति नि बनिसकेको छ, त्यही अनुशासन समितिबाट जिल्ला सभापतिहरुलाई कारबाही गरे हुँदैन ?
यो अनुशासनको कारवाही भनेको चाँही तपशिलको पाटो भयो । अनुशासनको कारवाही गर्ने कि नगर्ने पार्टीभित्र के हुन्छ के हुँदैन भन्ने कुरा जसरी उहाँहरुले पार्टीलाई विशेष महाधिवेशन भनेर नीति होइन नेतृत्वको लागि निहुँ खोजेर पार्टीलाई विभाजनका लागि अथवा ब्लेमको परिस्थितिमा लैजाने दुस्साहस गर्नुभयो । त्यो इतिहासले उहाँहरुलाई सहने छैन । त्यो कर्मलाई गम्भीर रुपले मूल्याङ्क गर्नेछ । अनुशासनको कारवाही वा यो कुरा अहिले मैले भन्ने विषय होइन । यो भोली समयले बताउँदै लैजाने कुरा हो ।

नेपाली काँग्रेस पार्टी अहिले प्रतिपक्षमा भएको बेलामा त एकजुट हुन सकेन भने अनुशासन र अराजकता बढ्दै जाँदा पार्टीलाई कस्तो अवस्थामा पु¥याउँला ?
मैले कसैको बचाउ गरिराखेको छैन । मात्रै के हो भने नेपाली काँग्रेसका सभापति विधान विपरित हिँड्नुभयो भन्नका लागि कुन विषयमा हिँड्नुभयो भनेर औल्याउनुप¥यो । अहिले शेरबहादुर देउवा सभापति भएको केन्द्रीय कार्यसमितिबाट स्वतः महाअधिवेशन प्रतिनिधि हुने प्रावधान ल्याएको हो र ? केन्द्रीय कार्यसमितिबाट हस्ताक्षर गरेर स्वयम् वरिष्ठ नेता पूर्व महामन्त्री जसले नोट अफ डिसेन्ट लेख्नुभयो उहाँहरु सहित पनि सर्वसम्मत ढङ्गबाट विधान सम्मत प्रक्रिया पुरा गरी महासमितिको बैठकमा पेश गरिएको हो । महासमितिको बैठकबाट उल्ट्याउनको लागि लिखित अर्को प्रस्ताव आउनुपर्दछ । लिखित अर्को प्रस्ताव आएको छैन । मौखिक भाषण गरिएको छ । मौखिक भाषणमा सभापतिले कि म तपाईहरुको भावनाको कदर गर्दछु भन्नुभएको छ । भावनाको कदर भनेको के हो त भन्दा त्यसमा केही हुँदैन फेरी फर्किएर केन्द्रीय कार्यसमितिमा आइपुग्दा कुनै प्रस्ताव नआएको हुनाले विगतमा यही केन्द्रीय कार्यसमितिले पेश गरेको सर्वसम्मत प्रस्ताव नै पारित गर्ने भन्ने कुरामा पुगेको हो ।

त्यसोभए नेपाली काँग्रेस पार्टीभित्र पार्टी सभापतिले बोलेको कुरा आधिकारीक हुँदैन होइन त ?
त्यसोभए महामन्त्रीले दिनैपिच्छे बोलिरहनुु भएको कुरा के हो त ? कहिले हिन्दु राज्य, कहिले के ? त्यसोभए अब महामन्त्रीले बोलेको कुरामा काँग्रेस जानुपर्ने हो त ? सभापतिले बारम्बार बोलिरहनुभएको छ सभापतिले बोलेको कुरालाई अहिले जिल्ला सभापतिहरुले मान्नुभयो त ? सभापतिले बोल्दैमा हुनेभए बोल्दिन्थ्ये होला नि त ? सभापतिले आफुलाई मन लाग्ने कुरा । महामन्त्री बोलेको कुरा पुग्ने भएदेखी बोलेको कुरा सबै पुग्थ्यो होला नी त ? त्यसरी व्यक्तिले बोलेको भावनामा बगेर हुँदो रहेनछ । प्रकृयामा जानुपर्दो रहेछ । महासमितिको बैठकमा आठ सय जनाभन्दा बढी महासमिति सदस्यले हिन्दु राज्यको प्रस्ताव ल्याउनभएको छ । यो समय अनुकुल छैन भनेर हामीले त्यसलाई तपशिलमा राखिदिएका छौं । महासमितिको बैठक भनेको जिल्ला सभापतिहरुको बैठक हो र ? होइन नि । अठार सय महासमिति सदस्यहरुमध्येमा २ दर्जन जिल्ला सभापति उफ्रिदैमा त्यही सबै कुरा मान्दै केन्द्रीय सभापतिले हिँड्नुुपर्ने पनि त होइन होला नि ? त्यसकारण केही प्राविधिक र वैज्ञानिक कुराहरु छ त्यो पार्टीभित्रको गम्भीर विषय हो । त्यस्ता विषयलाई वेमौसमी बाजाको रुपमा, बेतुकका तर्कका रुपमा लि मिल्दैन म स्मरण गराउन चाहन्छु । यही प्रावधान गिरिजाप्रसाद कोइराला हुँदा ११औं महाअधिवेशनमा ठिक हुने र कृष्ण प्रसाद सिटौला जस्ता विद्ववान मान्छेले मस्यौदा तयार गर्ने । त्यही कुरा शुसिल कोइराला हुँदा अत्यन्त उत्कृष्ट हुने, त्यही कुरा रामचन्द्र पौडेल कार्य बाहक सभापति हुँदा ठिक हुने र अहिले शेरबहादुर देउवा जितेर आइसकेपछि सबै कुरा खतम भयो अब यो हटाउनुपर्छ भनेर लाग्नु पछाडिको के कारण छ ? उहाँहरुले छर्लङ्ग पार्नुप¥यो नि जनताको बिचमा ।

काँग्रेस सभापतिले कार्यकर्ताको भावना विपरित गएर किन केन्द्रीय समितिमा महासमितिको निर्णय उल्ट्याउनको लागि पहल गर्नुभयो ? यो त गलत गर्नुभयो नि होइन र ?
तपाईहरुले नै गलत समाचार सम्प्रेषण गर्नुभयो भन्छु म त । जनताको भावना भनेको के ? अठारसय महासमिति सदस्यहरुमध्येमा दुई÷तीन दर्जन जिल्ला सभापतिको हो–हल्लामा पार्टी सभापतिले निर्णय गरिदिनुपर्ने । खास पार्टीभित्र निहँु खोज्ने सभापति यति रहेछन् भन्ने थाहा भयो नि त । पहिले के भनेको थिए भने पार्टीभित्र विभिन्न ढङ्गले अरुअरु विषय पनि थिए । अरुअरु विषय जहिले समेटियो । जुनबेला गिरिजाप्रसाद कोइरालाले यसलाई पार्टी एकताको आधार भनेर जुन व्यवस्थाहरु ल्याउनुभयो त्यो निरन्तर भयो । अब अहिले आएर शेरबहादुर देउवाले नयाँ व्यवस्था ल्याइदिएको भए वा पुरानो व्यवस्था उल्ट्याइदिएको भए पो आरोप लगाउन मिल्थ्यो । त्यो व्यवस्था उल्ट्याउनको लागि दुई तिहाइ मत चाहिन्छ । हाम्रो पार्टीमा सिङ्गल एक जना मात्र सभापति हुने हो । कुनै अरु पार्टीको जस्तो दुईतीन जना अध्यक्ष हुनुहुन्न । एक जना सभापतिले महासमितिको बैकठमा अन्तिम समापन सम्बोधन गर्ने बेलामा विभिन्न ढङ्गका आवाजहरु उठेका छन् । उहाँहरुले उठाएका आवाजहरुलाई सम्बोधन गर्दै केन्द्रीय कार्य समितिबाट पारित गराउने प्रयास गर्दछ भन्नुभयो । केन्द्रीय कार्यसमितिमा आइपुग्दा त्यो नयाँ प्रस्ताव आइ नपुगेको हुनाले पुरानो प्रस्ताव भन्दा दाँयाबाँया गर्न नमिल्ने वैधानिक व्यवस्था भएको हुनाले र एक छिनको लागि मानौ कि केन्द्रीय समितिमा त्यो व्यवस्था उल्ट्याइ दिएको भएर महासमितिले हामीलाई त्यो थाहा नै छैन हाम्रो प्रस्ताव नै आएको छैन भनेर पार्टी महासमितिमा ति अठारसय महासमिति सदस्य लागेको भए आज तपाई र मेरो बीचको अन्तर्वाता कस्तो खालको हुन्थ्यो होला ? त्यसो भएको हुनाले दुईचार जनाले हल्ला गरे भन्दैमा, दुईचार जनाले निहु खोजे भन्दैमा, दुईचार जनाले अहिलेको वर्तमान सभापतिलाई आत्मसाथ गर्न नसकेर निहु खोज्दै गर्दा त्यही विषयलाई लिएर देशभरी गीत गाइरहनुपर्ने र ती गीत गाउने साथीहरुको भाषा लिएर पार्टीभित्र निहु खोजी रहनुपर्ने, अफ्ठ्यारो बनाइरहनुपर्ने किन ? त्यसो भएको हुनाले अहिले जुनजुन साथीहरुले निहुँ खोजीरहनु भएको छ, जुनजुन साथीहरुले पार्टीलाई सुसंगठित गरेर लैजानुपर्ने बेलामा खास आरोप प्रत्यारोपको स्थिति सिर्जना गर्दै गइरहनुभएको छ । त्यो नेपाली काँग्रेस पार्टीको जनहरुको काँग्रेसी साथीहरुको भावना अनुकुल पनि छैन । उहाँहरु नितान्त आग्रह र पूर्वाग्रह बोकेर हिँड्नुभएको छ । तपाईले जिल्ला सभापतिहरुको भावनाको कुरा गर्नुुभएको छ । जिल्ला कार्यसमितिबाट उहाँहरुले दुई तिहाईको निर्णय गरेर ल्याउनु भएको छ त ? त्यो त छैन नि । उहाँहरुकै जिल्ला कार्यसमितिमा प्रकृया पुरा भएको छैन । उहाँहरु एक्लैएक्लै आउनुहुन्छ र एक ठाउँमा भेला भएर सभापतिहरुको भनाई यो हो भनेर हुन्छ ? विधि प्रकृया उहाँहरुले मान्नुपदैन ? प¥यो नि त ? त्यसो भएको हुनाले यो नितान्त रुपमा पार्टीलाई गर्नुपर्ने कुरा अरु नै छ । तर नगर्नुपर्ने कुरामा पार्टीलाई अलमल्याउने, पार्टीको नेतृत्वलाई आक्षेप लगाउने, पार्टीको नेतृत्वका बीचमा दरार पैदा गर्ने काम उहाँहरुले गराइरहनु भएको हुनाले इतिहासले मलाई लाग्छ उहाँहरुलाई त्यही किसिमका मूल्यांकन गर्नेछ । त्यति सहजै इतिहासले उहाँहरुलाई माफ गर्नेवाला छैन जस्तो मलाई लाग्छ ।
जिल्ला सभापतिरुले केन्द्रीय समितिको निर्णय परिवर्तन भएन भने विशेष महाअधिवेशन बोलाउँछौ र पार्टी सभापति शेरबहादुर देउवालाई हटाउछौं भन्दै प्रचारवाजी गरिरहनुभएको छन् नि तपाई के भन्नुहुन्छ ?
एकदम ठिक कुरा हो । उहाँहरु इतिहासको त्यस्तो महान पात्र बन्नु हुनेछ । विशेष महाअधिवेशन बोलाउने भनेको जिल्ला सभापतिहरुले होइन । महाअधिवेशन सदस्यहरुले २५ प्रतिशत हस्ताक्षर गरेर विशेष महाअधिवेशनमा दुईतिहाइको संख्या पु¥याउनुपर्दछ । त्यसकारणले यो त्यो दुई तिहाइ पु¥याउनुपर्ने विषेश महाअधिवेशन बोलाउनुपर्ने विषय हो की होइन । उहाँहरुले उठाएको विषय यो गम्भीर विषय हो । राजतन्त्र की गणतन्त्र भनेजस्तो विषय होकी होइन ? संघीयता र एकाग्रता राज्य व्यवस्था भनेजस्तो विषय होकी होइन ? धर्म निरपेक्ष र धर्म सापेक्ष भनेजस्तो विषय होकी होइन ? समावेशी व्यवस्था र असमावेशी व्यवस्था भनेजस्तो होकी होइन ? होकी उहाँहरुको निजी स्वार्थको लागि हो ? आम नेपाली जनताले नेपाली काँग्रेस दलले त्यसको मूल्यांकन गर्लान नी त । यदि विशेष महाधिवेशन भइहाल्यो भने त्यसकारण उहाँहरुको जे हैसियत, उहाँहरुको जे गरिमा हो । नेपाली काँग्रेस जिल्ला सभापति भनेको सानोतिनो पद होइन । तर त्यो पदको अवमूल्ययन गर्दै त्यसलाई उहाँहरुले खेलौनाको रुपमा प्रयोग गरिरहनु भएको छ । उहाँहरुको पछाडि पनि क्षत्रीय सभापतिहरु छन्, जिल्ला कार्य समिति छ, नगर समिति र अरु समितिहरु छन्, पछाडि फर्केर हेर्नुपर्दैन ? त्यसैले आफ्नो भुमिकालाई बिर्सेर, दुरुपयोग गर्दै, पार्टीलाई छियाछिया बनाउँदै हिँडिरहनु भएको हुनाले यस खालको वहस यसरीनै जनताका माझमा लैजाने हो भने विस्तृत रुपमा नेपाली जनता माझ लैजाने हो भने त्यति सजिलै त्यति सहज ढंगबाट मुख देखाउने अवस्था रहँदैन ।

अन्त्यमा केही भन्न चाहनुहुन्छ ?
झण्डै तीन दशकदेखि लोकतन्त्रका लागि प्रकाशित हुँदै आएको यस नयाँ विकल्प साप्ताहिक मार्फत मेरा भनाई राख्ने अवसर दिनुभएकोले पत्रिका परिवारलाई विषेश धन्यवाद दिन चाहन्छु ।