खस्कदो प्रेस स्वतन्त्रता

नयाँ विकल्प
प्रकाशित मिती: २०७७ बैशाख २२, ०८: २०

नेपालको संविधान अनुसार अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता, मानव अधिकार, स्वतन्त्र न्यायपालिका, निस्पक्ष कार्यपालिकाले मात्र मुलुकको संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको संस्थागत विकास हुने मान्यता रहि आएको छ । सोही अनुरुप मुलुकको राज्य संचालनका अंगहरु परिचालित भइरहेका हुन्छन् । लोकतान्त्रिक परिपाटीबाट मुलुक चलाउने जुनसुकै मुलुकमा पनि प्रेस निर्वाध रुपमा संचालन भईरहेको हुन्छ । २०४६ साल पछि सञ्चार क्षेत्रको प्रतिबन्धात्मक व्यवस्था हटेकै कारण नेपालको राजनैतिक परिवर्तनमा नेपाली प्रेसले अहम भूमिका खेल्दै आएका छन् । राज्य सञ्चालनमा जुनसुकै पार्टीको सरकार भएपनि नेपाली प्रेसले स्वतन्त्र र निर्भिक रुपमा नेपाली जनतालाई सूचना प्रवाह गरि रहेकै छन् । सरकार तथा प्रतिपक्षी दलको स्वच्छ आलोचना निर्वाध रुपमा गरिरहेको नेपाली संचार जगत् वेला वेलामा पीडित बन्न परेको यथार्थता हामीले व्यहोरिरहेका छौं ।

यस वर्ष पनि त्यस्ता खाले घटना भएको तथ्य विश्व प्रेस स्वतन्त्रता दिवसको अवसरमा महासंघले निकालेको प्रेस स्वतन्त्रता र पत्रकार सुरक्षाको वार्षिक प्रतिवेदनमा उल्लेख भएको छ । जस अनुसार गएको वर्षभन्दा यस वर्ष प्रेस स्वतन्त्रताको घटना झन बढेका छन् । गत वर्ष ६० वटा प्रेस स्वतन्त्रताको घटना घटेको थियो भने यस वर्ष विभिन्न ९७ वटा घटनाहरुका घटेका छन् । प्रतिवेदनले ९४ जना पत्रकार पिडित भएको देखाएको छ भने तिनवटा संचार संस्थामा प्रेस स्वतन्त्रता बिरोधीे घटना घटाइएको छ । विभिन्न संचार माध्यममा लेखेकै भरमा ८ जना पत्रकारलाई सरकाले गिरफ्तार गरेको छ । १३ पत्रकार माथी आक्रमण भएको छ । ३२ जना पत्रकारमाथी दुव्र्यवहार भएको छ । स्वतन्त्र प्रेस माथी अवरोध तथा कब्जा भएको, पत्रकारिता क्षेत्रमा असुरक्षा बढेको र पत्रकारिता पेशाबाट विस्तापित हुनेक्रम पनि जारी छ ।

पछिल्लो समय सरकाले संविधान प्रदत्त अधिकारलाई खुम्च्याउदै संचारसम्बन्धी कानुन संशोधन गरेर संसदमा समेत पेश गरेको छ । उक्त प्रेस सम्बन्धी कानुन सच्याउन र प्रेस मैत्री बनाउन नेपाली प्रेस जगतले संघर्ष गरिरहन परेको छ । अझै पनि त्यस्ता कानुन निर्माण गर्दा सरोकारवाला पक्षसँग सरसल्लाह समेत अगाडि बढाइएको छैन । स्वच्छ आलोचना गरेको र लेखेकै भरमा पत्रकारलाई गिरफ्तार गर्ने र स्वतन्त्र प्रेस माथी सरकारले हेर्ने दृष्टिकोणमा आमुल परिवर्तन नआएसम्म यस्ता खाले घटना घटिरहने छन् । त्यसैले लोकतान्त्रिक विधि अनुसार मुलुक चलाउन अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको अहम् भूमिका हुने हुँदा प्रेसलाई नियन्त्रण होइन स्वयम् नियमन गर्ने जिम्मेवार भूमिकाले मात्र नेपाली प्रेस स्वतन्त्र र निर्वाध रुपमा संचालन हुनेछ ।