उहाँहरु कुसीमा टाँसिएर बस्न खोजिरहनु भएका कारण समस्या आएको हो 

डा. शेखर कोइराला– नेता, नेपाली काँग्रेस

नेपाली काँग्रेसको महासमितिको बैठक मंसिर २९ गतेदेखि पौषको ८ गतेसम्म राजधानीमा चल्यो । महासमितिको बैठकमा महासमितिका सदस्यहरुले अत्याधिक मात्रामा नेतृत्वप्रति आक्रामक देखिए । उद्घाटन भएको दिनदेखि सातौं दिनसम्म पनि विधान मस्यौदा नपाउँदा आम महासमिति सदस्यहरु केन्द्रीय नेतृत्वप्रति आक्रामक शैलीमा बैठक हलदेखि सडकसम्म नारा जुलुस समेत लाउन पछि परेनन् ।

त्यति हुँदाहुँदै पनि केन्द्रीय नेतृत्वले महासमिति सदस्यहरुलाई आस्वस्त पार्न नसकेका कारण अधिकांश महासमितिका सदस्यहरु निराश हुन पुगे । यसै विषयमा काँग्रेसका चर्चित नेता डा. शेखर कोइरालासँग पत्रकार ऋषि धमलाले नयाँ विकल्प साप्ताहिकका लागि गरेका कुराकानीका सम्पादीत अंशः

काँग्रेसको विधान संशोधनको लागि बोलाइएको महासमितिको बैठकमा झन विवाद चर्कियो हैन त ?
कन्त बिजोकै भयो नि ! चार दिनसम्म भनेर बोलाइएको बैठक दश दिनसम्म लम्बियो । हामीहरुले महासमिति सदस्यहरुलाई विधानको मस्यौदा समयमा नै उपलब्ध गराउन सकेनौं । नेतृत्वहरुबीच जुन रस्साकस्सी छ, त्यसले गर्दा विधान मस्यौदा महासमितिका सदस्यहरुलाई समयमा दिन नसकेका कारण छलफल नै राम्रोसँग हुन पाएन ।

विधान छलफल गर्न बोलाइएको महासमितिको बैठकमा विधान मस्यौदामै केन्द्रीय नेतृत्वबीच कुरा नमिल्नु पछाडिको रहस्य के हो ?
विधान मस्यौदा छलफलमा बोलाइएको महासमितिका सदस्यहरुप्रति म विनम्रतापूर्वक केन्द्रीय सदस्यको हैसियतबाट माफी माग्न चाहन्छु, किनकी मेरा व्यक्तिगत कारण नभै यो सिङ्गो पदाधिकारीहरुको कारणबाट भएको म देख्दछु । उहाँहरु पटक पटक बैठक बस्नुहुन्छ, सहमति भयो भन्नुहुन्छ, तर विधान मस्यौदा दिन सक्नुहुन्न । हामी केन्द्रीय सदस्यहरुले मात्र मस्यौदा पाएर भएन नि ।

हामीले पाएको मस्यौदालाई महासमितिमा लगेर छलफल गरेको भएपनि हुन्थ्यो नि, त्यो पनि भएन । हामीहरुले के सोच्यौ भने नेतृत्वहरुले के सोच्नुभयो भने एउटै मस्यौदा केन्द्रीय समितिबाट जाओस् भन्ने सोच्नुभयो । तर आजका दिनसम्म त्यो सम्भव देखिरहेको छैन । यो चिसो जाडोमा महासमिति सदस्यहरुलाई हामीहरुले अलपत्र पारिदिएका छौं । हामीहरु केन्द्रीय समिति पनि बस्न सकिरहेको अवस्था छैन ।

हामीहरुले समूह समूहमा छलफल ग¥यौ । कसरी मिलाउन सकिन्छ भनेर तर केन्द्रीय समिति पनि बसेन । नेताहरु एउटा कुरा कमिटमेन्ट गर्नुहुन्छ त्यो कमिटमेन्ट फेरि केन्द्रीय समितिमा ल्याएर निर्णायक पेश गर्नुपर्नेमा फेरि छलफल गराउनुहुन्छ । विधान भनेको त सबै चिज मैले भनेको, मैले चाहेको मात्र आउँदैन । अरु कुनै एक व्यक्तिले चाहेको कुरा पनि आउँदैन । जस्तो देशको संविधान हो, यस्तै नेपाली काँग्रेसको विधान हो ।

विधान मस्यौदाको बारेमा केन्द्रीय समितिमा महिनौसम्म छलफल भएको होइन र ? त्यो कुराको पहिल्यै नै निर्णय हुनुपथ्र्यो र ?
हो, यसमा पनि तिनचार ओटा विवादहरु थिए । ती विवादहरु के हो भने केन्द्रीय सदस्यहरु स्वतः महाअधिवेशन प्रतिनिधि हुने भन्ने जुन प्रावधान १२औं महाअधिवेशनपछि राखेको छ । त्यो प्रावधान हट्नुपर्छ भन्ने अधिकांश ९० प्रतिशत महासमिति सदस्यहरुले राखिरहनु भएको थियो । त्यसैगरी जिल्ला सभापतिहरुले पनि राखिरहनु भएको थियो ।

तर केन्द्रीय समितिका सदस्यहरुले त्यसलाई स्वीकार्न तयार हुनुभएन । दोस्रो कुरा के छ भने अहिले समावेशीको क्लस्टर बनेको छ । संविधानमा जे छ हामीहरुले पनि त्यही आधारमा जनसंख्याको आधारमा समावेशीता गर्नुपर्छ । तर समावेशीतालाई कति पटक आरक्षण दिने ? किनभने समावेशीबाट जो साथीहरु आउनुभएको छ उहाँहरुले के भन्नुुहुन्छ भने यो समावेशी हो, आरक्षण त होइन ।

त्यसकारण पाइरहनुपर्छ भन्ने उहाँहरुको भनाइ छ । अर्को थरि साथीहरु के भन्नुहुन्छ भने, त्यस्तो होइन यो त कमजोर वर्गलाई कमजोर जातीलाई अगाडि ल्याउनको लागि गरिएको हो । महिला, दलित, आदिवासी, जनजातिहरु आउने अवस्था रोकिन्छ भनेर त्यो व्यवस्था गरिएको हो । त्यसकारण यो कुरा पनि संवेदनशील कुरा हो ।

तपाई पार्टीभित्रको बेथिति अन्त्य गर्छु भन्दै जिल्ला दौडिरहनुहुन्छ तर महासमितिको बैठकमा तपाईको भूमिका त्यति देखिएन नि किन हो ?
होइन, होइन । केन्द्रीय सदस्यहरुले महासमितिमा बोल्ने कुरा हुँदैन । हामीहरुले महासमिति सदस्यहरुसँग लबिङ्ग गर्ने होइन, र म अगाडि कै तेस्रो कुरामा जादै छु । तेस्रो के छ भने पदाधिकारीको संख्यामा सुरुमा विवाद भयो र संख्या राख्नुस् भन्ने कुरा पनि आयो त्यो ल्याउने काम सभापतिको हो । सभापतिले ल्याउँदै ल्याउनुहुन्न । सभापति पनि कसको–कसको घेरामा पर्नु भएको छ ।

त्यो त म भन्न सक्दिन । तर घेरामा त पर्नु भएको छ । कहिले भन्नुहुन्छ २÷२ ओटा गर्ने भनेर । हामीहरुलाई केन्द्रीय समितिको बैठकमा बोलाउनुहुन्छ र छलफल गराउनुहुन्छ । अनि फेरी सभापति आफै अनिर्णयको बन्दि बन्दै जानुहुन्छ । त्यसरी पार्टी सभापतिले अनिर्णयको बाटो रोज्नु राम्रो होइन । नेतृत्वसँग बसेर छलफल गरेर निर्णय लेराआए भैहाल्थ्यो नि । त्यसपछि त हामी छलफल गर्न तयारै थियौ तर उहाँले निर्णय नै लेराआउन नसकेपछि पूर्ण रुपमा कसरी छलफल हुन्छ ?

काँग्रेसभित्र जनताको मन जित्ने दुरदर्शी नेताको अभाव भएको हो ?
अहिले त्यस्तो नेता छैनन् । अहिलेको ताजा कुरा के आयो म बताउँछु । अहिले के आयो भने सबै इलेक्टेड गरेर जाने भन्ने भयो समावेशिता पनि गर्ने भन्ने भयो । समावेशि पनि गर्ने र इलेक्टेड पनि गर्ने भनिसकेपछि फेरि सभापतिले एउटा उपसभापति र महामन्त्री त नोमिनेटेड हुनुपर्छ भनेर लफडा निकाल्नुभयो । नेपाली काँग्रेसलाई कहाँ पु¥याउन खोजिएको हो मैले बुझ्न सकिरहेको छैन ।

सबै पदाधिकारीहरु नेपाली काँग्रेसका हुन्, जो जितेर आउँछन्, ती सबै निर्वाचित आउनुपर्छ भन्ने हो । महाअधिवेशन प्रतिनिधिले भोेट हालेर निर्वाचित हुनुपर्छ भन्ने हो । महाअधिवेशन प्रतिनिधिले भोट हालेर मात्रै केन्द्रीय नेतृत्वसँग पुग्नुपर्छ भन्ने मेरो मान्यता हो ।

तर उपसभापति विमलेन्द्र निधिले सभापति, महामन्त्री मनोनित हुने हुँदा सातओटै सहमहामन्त्री समावेशीतामा पनि मनोनित हुनुपर्छ भनेर भन्नुभएको रहेछ नि हैन ?
म त सहमत थिइन । यो कुरामा म त नोट, अफ डिसेन्ट देख्छु भन्ने थियो । यो के मजाक गरिराखेको ? केन्द्रीय सदस्यहरुसँग मजाक गर्ने हो ? महासमिति सदस्यहरुसँग मजाक गर्ने हो ? कोही पनि सभापति हुँदा किन मनोनित चाहियो ? लाग्छ कि शेरबहादुर देउवानै सभापति हुनहुन्छ या अरु कोही पनि हुन सक्छ नि सभापतिलाई किन चाहियो मनोनित ? नेपाली काँग्रेस पार्टीका होइनौ हामी ? यदि सभापतिले मिलाउन सक्नुहुन्न भने छोड्नुप¥यो नि त नेतृत्वले ? पार्टीलाई अनिर्णयको बन्दि बनाउनु भएन ।

बल्लबल्ल ६ वर्षमा महासमितिको बैठक बोलाइयो, तर महासमितिको बैठकनै हात्ति आयो, हात्ति आयो फुस्स जस्तै भयो होइन र ?
होइन, त्यो कुरा त अझै म भन्दिन । विधानको एउटा मस्यौदा लिएर कार्यकर्ताको माझमा महासमितिका सदस्यहरु पुग्न पाएपछि उहाँहरु खुशी हुनुहुन्छ । तर त्यो अवस्था आउँदैन कि भन्ने ठुलो डर मलाई छदै थियो । महासमिति सदस्यहरु त्यसैमा डराउनु भएको हो । महासमितिका सदस्यहरुलाई जिल्ला फर्कदा त्यो डर, क्रास अब हटेको छ ।

वर्तमान विधान मस्यौदा एक त सातौ दिनसम्म पनि ल्याउन सक्नुभएन, त्यसमा पनि जिल्ला सभापतिहरु सन्तुष्ट हुन सकेनन् भन्छन नि ?
महासमिति सदस्यहरुले यो इस्युलाई त्यसै छाड्नुहुन्न जस्तो लाग्छ । त्यसमा पनि ७७ ओटा जिल्ला सभापतिहरुले भनिरहनु भएकै छ । उहाँहरुले विधानका बारेमा धेरै कुराहरु हेटौडा बैठक र ककनी बैठकले तयार पारेको खाँका बुझाउनु भएकै हो । त्यसमा पनि केन्द्रीय समितिले ल्याएको मस्यौदा विधानमा जिल्ला सभापतिहरुले सबैले समय दिएर व्यापक छलफल गर्ने जमर्को गर्नुभएको थियो । तर त्यो जमर्कोमा तुषारापात भयो ।

नेपाली काँग्रेसका वरिष्ठ नेता रामचन्द्र पौडेलले २०७६ फागुन ७ सम्म महाअधिवेशन हुनुपर्छ भनेर ल्याएको प्रस्ताव के भयो ?
मैले यो कुरा पहिले नै भनिसकेको कुरा हो । जिल्ला–जिल्लामा साथीभाईसँग छलफल हुँदा पनि अर्लि अधिवेशनको कुरा मैले नै उठाएको हुँ । पार्टी सभापति शेरबहादुर देउवा लम्ब्याउन चाहनुहुन्छ । त्यसैले उहाँहरुले शेरबहादुर देउवाकै बोलीमा लोलि मिलाइरहनु भएको होला । डेढ वर्ष थपिन्छ भनेर शेरबहादुरकै मुखबाट बोलिरहनु भएको छ । समयमा अधिवेशन हुनुपर्छ भनेर महासमिति सदस्यहरुले पनि बोलिदिएको भए हुन्थ्यो । नेपाली काँग्रेस कमजोर भएर सभापति मात्रै एक्लै बलियो भएर के नै हुन्छ र ?

उसोभए वरिष्ठ नेता रामचन्द्र पौडेलले भनेजस्तै २०७६ फागुनमा १४औं महाअधिवेशन होला त ?
नेपाली काँग्रेसको विधानमा ४ वर्षको कार्यकाल भन्ने छ । त्यो कार्यकाल उहाँहरुले पुरा गर्नको लागि २०७६ फागुनसम्म गर्नुपर्छ । अब विधान पास भयो भने क्रियाशिलको काम त्यही दिनदेखि सुरु गर्नुपर्छ । त्यसपछि गाउँ, वडा र नगरपालिकाको अधिवेशन गराउनुपर्छ । त्यसपछि क्षेत्र हुँदै जिल्लाबाट प्रदेशमा प्रवेश गर्नुपर्छ । प्रदेश सकिनासाथ केन्द्रको महाअधिवेशन गर्ने तयारीमा जुट्नुप¥यो नि ।

त्यो समयमा गर्ने उहाँहरुको इच्छा शक्ति नै छैन । उहाँहरु कुसीमा टाँसिएर बस्न खोजिरहनु भएको छ । त्यसकारण समस्या भएको हो । म गराउँछु भनेर इच्छा शक्ति हुनु प¥यो नि । नेपाली काँग्रेस बलियो भयोभने पो हामी शेरबहादुर भनेर जान्छौं । नेपाली काँग्रेसको अस्तित्व रहेन भने शेरबहादुरको घर किन जाने ?

पछिल्लो समय पार्टीभन्दा व्यक्ति, व्यक्तिभन्दा बलियो गुट हुनुपर्छ भनेर लागेको देखिन्छ नि ?
व्यक्ति शक्तिशाली भएर त्यसले के दिन्छ र ? शेरबादुर देउवा अहिले पनि शक्तिशाली हुनुहुन्छ खोई त के दिन र के गर्न सक्नुभयो । व्यक्ति शक्तिशाली भएर के गर्ने ? व्यक्ति शक्तिशालीको भइरहेको अवस्थामा पार्टी अनिर्णयको बन्दि बन्दो रछ त ।

कसैले केही सुनाइ दियो भने उहाँ त्यसैमा लागि परिरहनुहुन्छ । त्यस्तो पनि नेतृत्व हुन्छ ? त्यस्तो पाराले पार्टी कसरी चल्छ ? नेपाली काँग्रेस जस्तो जनताको नेतृत्व गर्ने पार्टी यसरी चल्दैन । नेपाली काँग्रेस पार्टी नेपाली जनताको दुःख, सुःखमा साथ दिने र लोकतन्त्रको पहरेदार भएको हुँदा आन्तरिक लोकतन्त्र व्यवस्थापन गर्न नसक्दा नेपाली जनताले हामीलाई के भन्लान ?

त्यसोभए शेरबहादुर देउवा र रामचन्द्र पौडेल दुवै असफल भए भन्न खोज्नुभएको हो त ?
होइन, होइन । यो सफल र असफल भन्दा पनि नेतृत्वको क्षमता कति बेला देखिन्छ भन्ने हो । जुनबेला पार्टीमा संकट पर्छ, त्यो संकट टार्ने नेता नै पार्टीको सफल नेता हो । तर अहिले विधान मस्यौदाका लागि बोलाइएको महासमिति बैठकसमेत अनिर्णयको बन्दी बनाउने काम नेतृत्वमा बस्ने व्यक्तिहरुले गरिरहेका छन् । छलफलको लागि नेपाली काँग्रेस पार्टीभित्र विधानको बारेमा संकट निम्तिएको छ ।

सम्पूर्ण देशवासीहरुले नेपाली काँग्रेस बलियो होस् भन्ने चाहना राख्दाराख्दै पनि व्यक्ति बलियो भएर के गर्ने ? त्यसैले आम नेपाली जनताको भावना विपरित जाने नेता नेपाली काँग्रेसले खोजेको होइन । किनभने एकातिर कम्युनिष्टहरुको दुई तिहाई बहुमतको सरकार छ । उनीहरुको अवस्था पनि बेहालनै छ । त्यसैले नेपाली जनतालाई काँग्रेस पार्टीको खाँचो छ ।

देशमा अराजकता निम्त्यिाउने काम भएको छ । आम नागरिकलाई नेपाली काँग्रेसले बचाउन सक्छ भन्ने लागेको हुन सक्छ । म आम नागरिकको, जनताको कुरा गर्दै छु । यस्तो बेलामा पार्टीलाई अनिर्णयको बन्दि बनाउनु पार्टी मात्र कमजोर होइन, नेपाली जनताको लोकतन्त्र नै कमजोर हुँदै जान्छ ।

नेतृत्वले कार्यकर्ताको मन जित्न असफल भएका कारण ग्रासरुटमा जान आँट नगरेका हुन् ?
एउटा कुरा के बुझ्न जरुरी छ भने जब जटिलता आउँछ तब जननायक वी.पी कोइरालालाई सम्झन्छु । उहाँले भन्नुभएको जस्तै “एकमुठी माटो लिएर नेपाली आमालाई सम्झनुस्, त्यसैले पार्टी सभापति शेरबहादुर देउवाले एकमुठी माटो लिएर नेपाल आमालाई सम्झेर निर्णय गरे हुन्छ । कहिले समावेशिताको नाममा निर्णय गर्नुहुन्छ । अनिर्णयको बन्दि नेपाली काँग्रेस बन्नु हुँदैन र पार्टी सभापति पनि त्यस्तो फन्दाबाट बाहिर निस्कनुपर्छ । मजाक गरेर पार्टी चल्दैन ।

द्धन्द्धकालमा रुकुम, रोल्पा र जाजरकोट लगायतका जिल्लाबाट माओवादीहरुले जग्गा, जमिन, घर लुटिएको छ । त्यहाँका जनता र काँग्रेसमा आबद्ध भएका व्यक्तिहरुको अहिलेसम्म घरजग्गा फिर्ता भएको छैन । भर्खरका दिदीबहिनीहरुको श्रीमान् मारिएका छन् । तिनीहरुमाथि न्याय दिने काम काँग्रेसकै हो । हाम्रो दायित्वभित्र पर्छ । त्यस्तो अवस्थाबाट तिनीहरुलाई मुक्ति दिलाउन सक्नुपर्छ ।

हैन, हैन तपाईले भनेको जस्तो महासमिति सदस्यहरु जाडोमा कठ्याग्रिए, खानपिनको व्यवस्था गर्न सकिएन भन्नुहुन्छ, तर नेतैपिच्छे दिनको दिन भोज र रसपान गराइएको छ नि तपाई के भन्नुहुन्छ ?
म त यो कुराको विरोधी हो, यो गर्न हुँदैन । जुन जुन नेताहरुले खुवाउनु भयो त्यो गलत गर्नुभयो । पूर्ण बहादुर खड्काले म खुवाउदिन भन्नुभयो त्यो राम्रो गर्नुभयो । जसले खुवादिन भन्छ उसले राम्रो ग¥यो । पूर्ण बहादुरलाई म सलोट गर्छु ।

धन्यवाद दिन्छु । हामीले गलतलाई गलत भन्न सक्नुपर्छ । यो प्रथा राम्रो होइन ? कहाँबाट ल्याउनुहुन्छ उहाँहरुले तेत्रो पैसा ? यत्रो पैसा कहाँबाट ल्याउनुभयो भनेर कार्यकर्ताहरुले महासमितिमा सोधिदिएको भए लाज मर्नु कुरा होइन यो ?

विजयकुमार गच्छादारले त झन दुई छाक नै खुवाउन सक्छु भन्नुभएको छ नि तपाईले चाँही के गर्नुहुन्छ ?

सक्न त धेरैले खुवाउन सक्छन् । सक्ने नसक्ने कुरा होइन । तर नेपाली काँग्रेसले खिलाउनुपर्छ । व्यापारीहरुसँग पैसा लिएर खाना खुवाइदिने त्यस्तो पनि गर्न मिल्छ ? त्यसले के सन्देश जान्छ देशभरि ?

अन्त्यमा वर्तमान अवस्थामा नेपाली काँग्रेसको मुख्य चुनौति के–के हुन् ?
नेपाली काँग्रेसको अहिलेको महासमितिको जुन राजनीतिक प्रस्ताव छ । हामीले इतिहासमा धेरै गाथाहरु लेख्यौ । नेपाली काँग्रेसको इतिहास गौरवमय इतिहास छ । त्यसमा कुनै संका छैन ।

अरु पार्टीहरुले पनि नेपाली काँग्रेस लोकतन्त्रको लागि लडेको भनेर भन्छन् । इतिहासलाई अब हामीले मानसपटलमा राख्नुपर्छ र भविष्य कसरी बनाउने ? कसरी युवाहरुलाई नेपाली काँग्रेसमा आकर्षित गर्ने ? कसरी महिला, दलित, जनजाति र आदिवासीलाई आकर्षित गर्ने भन्नेतिर तपाईको लोकप्रिय पत्रिकामार्फत भन्न चाहन्छु ।