भूमिगत दललाई प्रतिवन्ध लगाएर समस्या समाधान होला र ? – Naya Bikalpa
November 20, 2026, Friday      Epaper

भूमिगत दललाई प्रतिवन्ध लगाएर समस्या समाधान होला र ?


हरिविनोद अधिकारी

१.इतिहास दोहोरिन्छ भन्थे, हो रहेछ । हिजो तत्कालीन नेकपा माओबादीले भूमिगतरुपमा जेजे गरेको थियो, अहिले त्यही दोहोरिएको छ । भूमिगतरुपमा संगठित भएर भूमिबाहिर हतियार प्रयोग गरिएको छ । त्यसरी माओबादी नै हौँ भनेर सशस्त्र आन्दोलन गर्नेहरुको लक्ष्य हिजोकै माओबादी आन्दोलनको आधार मानिएको छ । भनिएको पनि त्यही छ । माओवादी भनेर नै सुरु भएको निरन्तर आन्दोलन भनेर मानेपछि सरकारसँगको वार्ता पनि नभएको बुझियो ।
२.नेपाल सरकारले हालै भूमिगतरुपमा रहेको नेकपा बिप्लब समूहलाई कार्यक्रमहरु नगर्न प्रतिवन्ध लगाएको छ । सायद यो दल निर्वाचन आयोगमा दर्ता पनि भएको छैन र पहिले अहिले गर्ने गरेका विध्वंशात्मक कार्यहरु पनि सरकारसँग सोधेर गरेको पनि होइन होला । मूलतः जनयुद्धको एउटा हाँगोको रुपमा अहिले पनि त्यही पहिलेका नारा र घोषणालाई आधार बनाएर भूमिगत हुँदै जनवादी कार्यक्रम निरन्तर गरिरहेको बुझ्न सकिन्छ । जुन कुरा भूमिगत हुन्छ, त्यसको खास पाटो बुझ्न समय लाग्छ ।
३.२०५२—२०६३ सम्मको तत्कालीन नेकपा माओबादीको शान्तिप्रक्रियामा प्रवेश गर्दै दुई तिहाईको संसदीय शक्तिसहित शासनारुढ हुँदासम्म पनि त्यो बेलाको सत्य निरुपण तथा मेलमिलापको कार्य सम्पन्न हुन सकेको छैन र बेपत्ता भएकाहरुको खासै पत्तो लाग्न सकेको छैन । कसले कति ज्यादी गरेको हो भनेर निरुपण नहुन्जेलसम्मको न्याय अधुरो हुन्छ र परिपूरणको कुरा अव्यवारिक भएकोले आधाबाटोमा अलमलिएको छ । झन अहिले सुरु भएको बिप्लब समूहको भूमिगत क्रान्तिले नयाँ केही प्रश्नहरु जन्माएको छ र सरकारको राज्य व्यवस्थापनको कलामा प्रश्न उठाएको छ । तर सरकारले भूमिगत क्रियाकलापमाथि प्रतिवन्ध लगाउने कुरा जति हास्यास्पद भनेर बिप्लव समूहले ठानेको छ , त्यति नै हिजोझैँ आपसमा हुनसक्ने दुईपक्षीय भिडन्तको कल्पनाले मात्रैै पनि नेपालीहरु त्राहिमाम भएका छन् ।
४.जनयुद्धरत तत्कालीन नेकपा माओबादीलाई शान्तिप्रक्रियामा ल्याउने राजनेता गिरिजाप्रसाद कोइरालाले भन्नुहुन्थ्यो— बन्दुकको आँखा पनि हुँदैन र उसले चिन्दा पनि चिन्दैन, जता फर्काएर हान्यो, त्यतैतिर लाग्छ । जसको पनि हत्या हुनसक्छ, त्यसैले बन्दुक र बम बन्द गरौँ । तर सुरुमा भएन , पछि १२ बुँदे सम्झौता भयो दलहरुका बीचमा र शान्तिप्रक्रिया अहिले पनि बाटैमा छ । यसकारणले बाटैमा छ कि त्यहीँभित्रको कमान्डरहरुले फेरि अधुरो क्रान्तिलाई पूर्णता दिन भनेर अहिलेको बिप्लव समूह जन्मिएको छ । हिजोको जनयुद्ध राजनीतिक क्रियाकलाप थियो भने आजको क्रियाकलापलाई फेरि भोलि सम्झौता गरेर जानुभन्दा अहिले नै यसका लागि राजनीतिक व्यवस्थापन आवश्यक देखिन्छ । न त प्रतिवन्धले समाधान निकाल्न सकिन्छ, न त प्रोपोगन्डाले समाधानको उपाय निकाल्न सकिन्छ , न त विध्वंशात्मक क्रियाकलापले मुलुकको हित हुनसक्छ । यसमा पुरानो माओबादी, अहिलेको विप्लव समूह र सरकार सबैको ध्यान स्पष्ट रुपमा आकर्षित हुनु जरुरी छ । भूमिगत हुनेलाई त केही भएन, तर मध्यममार्गीहरुलाई न त सरकारको सुरक्षा रहने छ, न त भूमिगत पक्षको नै लक्ष्यबाट टाढिन सक्ने अवस्था छ । चन्दाको जुन प्रक्रिया देखिन्छ, त्यसले ठ्याक्कै पहिलेको जनसत्ताको झझल्को आएको छ । सायद अब नेपालले यस खालको जनयुद्ध थेग्न सक्दैन र मुलुकलाई विखण्डन हुनुबाट जोगाउन पनि सक्दैन । यसमा सत्तापक्ष र प्रमुख प्रतिपक्ष नेपाली काँग्रेसले ध्यान दिनु जरुरी छ किनभने हिजोका दिनमा सबैभन्दा जनधनको क्षति बेहोर्ने नेपाली काँग्रेसले नै शान्ति प्रक्रियालाई बाटोमा ल्याएर आजसम्मको अवस्था सृजना भएको थियो । दोधारमा यदि काँग्रेस पनि रहेको भए आजको अवस्था अचिन्त्य हुन्थ्यो जुन कल्पनाभन्दा पनि बाहिर देखिन्छ । अर्थात् मुलुक विखण्डनको सँघारमा थियो जसको परिणाम आज पनि अनुभूत गर्न पाइन्छ ।
५.राजनीतिक क्षेत्रलार्ई लागेको थियो,संक्रमणकालको अन्त्य भयो र अब आधारभूत आवश्यकता पूरा गर्नका लागि लाग्नुपर्छ । तर संविधान घोषणा हुँदाको अवस्था र आजको अवस्थामा एउटै फरक छ, हिजो संघीयता अन्तरिम संविधानमा मात्र थियो, आज त्यो साँच्चै प्रयोगमा छ, कलाविहीन नाटक झैँ । संक्रमणकाल झन घनीभूत भएको देखिन्छ किनभने, यदि सरकारको तर्फबाट आएको तथ्यपूर्ण जानकारी प्रोपोगन्डा नभएर सत्य हो भने, प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली र पूर्व प्रधानमन्त्री तथा जनयुद्धका सर्वोच्च कमान्डर प्रचण्डलाई मार्नका लागि विप्लब समूहको नेकपामा निर्णय भएको थियो र त्यसको कार्यान्वयनको क्रममा भूमिगत कमरेडहरु थिए । अनि सरकार भनिरहेको छ,अब कुनै राजनीतिक समस्या छैन , जसजसले सरकारमाथि अस्थिरताको लान्छना लगाइरहेका छन्, तिनलाई कार्बाही गर्नुपर्छ भनेर धेरै कानुनमा संशोधन गरिँदै छ र कति कानुनमा त अभिव्यक्ति स्वतन्त्रतामाथि नै धाबा बोल्नेगरी प्रावधान राखिएका छन् ।
६.अहिलेको सबैभन्दा चर्चाको विषय भनेको मधेस राज्यका लागि अहिलेसम्म शान्तिपूर्ण आन्दोलनमा रहेका चन्द्रकान्त राउत गठबन्धनले राजनीतिको मूलधारमा आउने सम्झौता ग¥यो सरकारसँग । झन्डै विद्रोहीले गर्ने अर्को सरकारसँग गर्ने भाषामा सहमति भयो । अहिले सरकार र मधेस गठबन्धन दुबै पर्ख र हेर रणनीतिमा छन् । अर्को हो विप्लब समूहसँगको सरकारी व्यवहार ।
७.कुनै विखण्डनवादी शक्तिसँग कसरी भिड्नु पर्छ भन्ने कुरा हामीले भारतसँग सिक्नुपर्छ र हालैमात्र कस्मिरमा भएका ताजा घटनाले राष्ट्रको अखण्डता जोगाउन कसरी लाग्नुपर्छ भनेर हामीले सिकेका छौँ । यस्तो बेलामा सीकेसँगको सहमतिलाई एकातिर कोसेढुङ्गो मान्दा पनि हुन्छ भने अर्कोतिर उनीहरुको मागभन्दा पनि बढी नै महत्व दिएको पनि देखिन्छ । संसदीय प्रजातन्त्रमा विपक्षी हुन र सरकारपक्षी हुन पाइन्छ या मूलधारमा आएर समाजसेवा मात्र गर्न पनि पाइन्छ तर राजनीतिक क्रियाकलाप गर्नका लागि भने कुनै बन्देज हुँदैन यदि सरकारले तोेकेको जस्तो प्रावधानमा दल दर्ता भएको छ भने । सायद अब सीकेको चर्चामा आउने प्रहर समाप्त भएको छ र अब कार्यान्वयनमा आउने प्रहर सुरु भएको मान्न सकिन्छ ।
८.सरकारले दुवै काम एकैपटक सुरु गरेको छ । विखण्डनवादीलाई मूलधारमा ल्याउने र मूलधारमा आएर फेरि भँगालोको रुपमा भूमिगत भएका पुराना जनयुद्धकालीन लडाकुहरुको समूहलाई प्रतिवन्ध लगाउने । अहिले यी कुराहरुको पक्ष र विपक्षमा जानुभन्दा सरकारले बडो सोचेर र भविष्यको समेत चिन्ता गरेर दुवै कुराको व्यवस्थापन गरोस् । वार्ता र छलफल भन्दा अरु कुनै उपाय अवलम्बन गर्नु हुँदैन । सरकारले जे पनि अवलम्बन गर्न सक्छ किनभने अहिले नेपाल सञ्चालन गर्ने जिम्मा सरकारमा छ तर इतिहासको हेक्का राख्दै, परिणामको हेक्का राख्दै व्यवस्थापन गर्ने काम नेपाल सरकारले गरोस् । यसमा सबै दलहरु एकै ठाउँमा उभिनु पर्छ किनभने परिणाम त सबै दलले बेहोर्नु पर्छ र मुलुकले लामो अवधिसम्म पनि त्यसलाई बेहोर्नुपर्छ ।
९.र अन्त्यमा, गिरिजाबाबुको स्मृति दिवस पनि यही चैत्र ७ गते पर्छ । झन अहिलेको जटिल अवस्थामा त गिरिजाबाबु स्मरणीय हुनुभएको छ । मामाको हातको कोदाली सजिलो भनेझैँ हिजो उहाँको सद्प्रयासलाई न्यूनीकरण गर्नेहरु नै अहिले सत्ताको मियोमा छन् तर पनि मुलुकलाई प्रजातान्त्रिक तरिकाले चलाउन सकिरहेका छैनन् । कम्तीमा पनि दोहोरिने इतिहासलाई कसरी व्यवस्थापन गर्ने र समस्याहरुको समाधानलाई कसरी सम्बोधन गर्ने भन्ने कुरा अहिलेका सञ्चालकहरुले मनन गरुन् । ऐतिहासिक व्यक्तित्व गिरिजाबाबुप्रति शब्द श्रद्धाञ्जलि । उहाँले सुरु गरेको नयाँ इतिहासको नयाँ गारेटोले गन्तव्यसमेत पु¥याउन सकोस् ।

सम्बन्धित समाचार

हाम्रा सडक र वाहन यात्रुका अकालमा ज्यान लिने एम्बुस किन बन्दैछन् ?
हाम्रा सडक र वाहन यात्रुका अकालमा ज्यान लिने एम्बुस किन बन्दैछन् ?
  • २०७५ चैत्र ४, ०९: ३४

  १.प्रमुख चाडबाडको मौसम गयो नेपालीहरुको सबैभन्दा ठुलो मानिएको चाड दसैँ हो । त्यो पनि गयो ।अर्को चाड तिहार हो...

आयो दसैँ ढोल बजाई, गयो दसैँ ऋण बोकाई
आयो दसैँ ढोल बजाई, गयो दसैँ ऋण बोकाई
  • २०७५ चैत्र ४, ०९: ३४

१. आयो दसैँ ढोल बजाई, गयो दसैँ ऋण बोकाई विक्रम सम्वत २०८३सालको बडा दसैँ यसपटक अलि ढिलो सुरु हुने ज्योतिष...

आयो दसैँ ढोल बजाई, गयो दसैँ ऋण बोकाई
आयो दसैँ ढोल बजाई, गयो दसैँ ऋण बोकाई
  • २०७५ चैत्र ४, ०९: ३४

  १. आयो दसैँ ढोल बजाई, गयो दसैँ ऋण बोकाई विक्रम सम्वत २०८३सालको बडा दसैँ यसपटक अलि ढिलो सुरु हुने...