बागमतीमा फोहोर फाल्नेलाई ठाउँको ठाउँ कारवाही हुने संयन्त्र

सधैं परिणामुखी कामको पक्षमा उभिने व्यक्ति हुन् उद्धवप्रसाद तिमिल्सिना । हाल उनी अधिकार सम्पन्न वाग्मती सभ्यता एकीकृत विकास समितिका अध्यक्ष छन् । भोजपुरको भुल्केमा जन्मिएका तिमिल्सिना कर्तव्यनिष्ठ र समाजसेवीका रुपमा चिनिन्छन् । उनी अहिले बाग्मतीलाई ढलमुक्त बनाउने अभियानमा जुटेका छन् । वाग्मती सभ्यता एकीकृत विकास समितिमा केन्द्रित रहेर तिमिल्सिनासँग कालिका महतले गरेको कुराकानीको सम्पादित अंशः

अधिकार सम्पन्न बागमती सभ्यता एकीकृत विकास समितिले के काम गर्दछ ? त्यसको थोरै पृष्ठभूमि बताइदिनुस् त ?

यसको प्रमुख काम ढलमुक्त गर्नु नै हो । त्यसको लागि सुन्दरीजलदेखि चोभारसम्म बागमतीको दायाँबायाँ ढल निर्माण गर्ने । टोलबस्तीबाट आएका जति फोहोरहरू छन् । त्यसलाई ढलमार्फत पठाउने र बागमतीमा स्वच्छ, सङ्लो र सफा पानी बगाउने पहिलो काम यही हो । दोस्रो त्यसरी ढल बनाउँदा बागमतीमा मात्रै बनाएर पुग्दैन ।

बागमतीबाहेक रहेका अन्य सहायक नदीहरूमा पनि ढल निर्माग गर्नुपर्छ । यसरी सबै नदीकिनाराबाट ढल निर्माणका साथै करिडोर बनाइसकेपछि ट्राफिक जाम पनि कम हुन्छ । यसरी ढलको साथै करिडोर, अन्डरपासको सिस्टम बनाउँदा काठमाडौंलगायत उपत्यकाभित्रको ट्राफिक जाम पनि घट्छ । ढल र करिडोर निर्माण गरिरहँदा नदीकिनारा, छेउछाउ रहेका जुन पुराना भइसकेका मठमन्दिरहरू छन् । तिनको संरक्षण र पुनःनिर्माणका कार्यहरू गर्ने । धार्मिक, सांस्कृतिक र पर्यटकीय हिसावले स्वच्छ, आकर्षक र राम्रो बनाउने । लगातका योजना रहेका छन् ।

बाग्मतीमा सरसफाइ अभियानमा लाग्नुभएको कति वर्ष भयो ?

बाग्मती नदी किनाराका जग्गा अनधिकृत रुपमा भोगचलन गर्ने कस्ता व्यक्ति र संस्थाहरू रहेको पाउनुभयो ?

सुकुम्बासी, भूमिहीनका नाममा विभिन्न मान्छेहरू बस्ने । सामाजिक कामको नाममा विभिन्न संस्थाहरू राख्ने । कुनैलाई जेष्ठ नागरिक भवन भन्ने । कुनैलाई किरियापुत्री भवन भन्ने । महिलाहरूको हकहित र संरक्षण भवन भन्ने नाममा भोगचलन गरेको पाइयो । तिनीहरूलाई नगरपालिकाहरूले सहयोग पनि गर्ने ।

व्यक्तिगत रुपमा पनि पैसा उठाउने गर्ने गरेको देखियो । त्यसरी मठमन्दिर, खोलाकिनाराका जग्गा अधिकरण गरेर बनाइएका घर, टहराहरू भत्काउने अभियान जारी छ । हामीले यसरी बनाइएका घर, टहराहरू खोजिखोजी भत्काउँदै जाने योजना बनाएका छौं ।

अहिलेसम्म हामीले गोकर्णदेखि गुहेश्वरीसम्म लगभग क्लियर गरिसकेका छौं । नदीको बीच भागबाट दायाँबायाँको कति क्षेत्रफल खोलाको जग्गा हुन्छ ? यसलाई कसरी मापन गर्ने ? यति नै भनेर अहिले ठ्याक्कै डाटामा भन्न सकिँदैन । ठाउँ–ठाउँका डाटाहरू बेग्लाबेग्दै छन् ।

नदीको माथिल्लो भेकमा अलि कम छ । तलतिर जाँदै गर्दा अलि बढी छ । शान्तिनगर यरियामा आइपुग्दा मान्छेहरूले च्यापेर घर बनाइसकेकाले निकै साँघुरो भएको छ । त्यसको ठाउँ अनुसारको मापदण्ड तोकिएको छ । त्यसैले अहिले यति नै भन्ने अवस्था नभएको हो ।

त्यसरी २०७० साल अगाडि मिचिएका जग्गालाई कसरी फकाउने त ?

जसरी हिजो गुहेश्वरीमाथिका ढलहरू बाग्मतीमा मिसाउने काम हुन्थ्यो अहिले त्यहाँका वडाहरूले त्यसलाई हटाएका छन् ?

सम्बन्धित वडाहरूले त्यो काम अभैm पनि गर्न सकेका छैनन् । बाग्मतीमा सोभैm ढल मिसाउने काम अहिले पनि भइराखेको छ । कुन–कुन ठाउँबाट ढल पसिरहेको छ भनेर पत्ता लागिसकेको छ । कपिय ठाउँमा खोजरी कार्य पनि जारी छ । त्यसरी बाग्मतीमा सोझै ढल मिसाउने काम यो आर्थिक वर्षभित्र बन्द गराउने छौं । त्यसको लागि मास्टर प्लान बनाएर अगाडि बढेको अवस्था हो ।

जति प्लाटिक टिपेपनि ढल मिसाएपछि पानी कसरी सफा हुन्छ, त्यसमा अधिकार सम्पन्न बाग्मती सभ्यताको पनि ध्यान गएन भन्ने गुनासो छ नि ?

तपाईंले उठाउनुभएको कुरा ठीक हो । किन भने अहिलेसम्म कुनै काम भएनन् भनेर नै यो ढलमुक्त बाग्मती बनाउने नयाँ काम थालेका छौं । ढल भएको ठाउँमा व्यवस्थित गर्ने र नभएका ठाउँहरूमा व्यवस्था गरी क्लियर गर्दै जाने भनेर योजना बनाएको छु । त्यसको साधनस्रोतको व्यवस्था पनि गरिएको छ ।

नपुग स्रोतको लागि माननीय मन्त्रीज्यूसँग कुरा गर्दा उहाँले ‘तपाईं काम गर्नुहोस् म नपुग स्रोतको व्यवस्था मिलाइदिन्छु’ भन्नुभएकाले जोडतोडका साथ काम भइरहेको छ । यही रफ्तारमा काम गर्ने हो भने यो आर्थिक वर्षभित्रमा ढलमुक्त बाग्मती भएरै छाड्छ ।

त्यसोभए अब बाग्मतीमा ढल तथा फोहोरमैला मिसाउनेलाई कडा कारबाही गर्नेगरी अगाढि बढ्नुभएको छ हो ?

हो, यसपटक मैले सुन्दरीजलदेखि पशुपतिसम्मको योजना बनाएको छु । अर्को साल त्यसलाई बढाएर पशुपतिबाट हनुमन्ते दोभानसम्म पुर्‍याउने योजना छ । यो वर्ष चाहिं सुन्दरजलबाट पशुपतिसम्मको भागमा ढलमुक्त, सोच्छ, सुन्दर, सफा बाग्मती बनाउँछौं । अब तपाईंहरूले खोजेजस्तो सग्लो, सोच्छ, सफा र सुन्दर पानी बागमतीमा देख्न पाउनुहुन्छ ।

अधिकार सम्पन्न वाग्मती सभ्यता एकीकृत विकास समितिमा भएका मेसिनको काम के हो ?

त्यो ट्रिटमेन्ट प्लान्ट हो । त्यसको काम चाहिं जोरपाटी, बौद्ध, चाबहिल, नयाँबस्तीलगायतका जति पनि ढलहरू छन् । त्यहाँबाट आउने फोहोर पानीलाई त्यो मेसिनमा ल्याएर हालिन्छ । त्यसले ढलबाट आउने ठोस र तरल छुट्ट्याउने काम गर्दछ । त्यसपछि त्यो ठोस वस्तु निकालिन्छ र फोहोर पानीलाई ट्रिटमेन्ट प्लान्टमार्फत सफा गरेर बाग्मतीमा पठाउने काम गर्दछौं । त्यो प्रतिविधिको व्यवस्था अरु तीन, चार ठाउँबाट पनि गर्दै छौं ।

त्यसको लागि धोबीखोला र विष्णुमति खोलाको लागि जग्गाको खोजी गरिरहेका छांै । ट्रिमसेन्ट प्लान्ट सबै ठाउँमा बनाइसकेपछि मत्रै बाग्मतीलगायत उपत्यकाका सहायक नदीका पानी सफा हुने हो । त्यो अभियानमा अहोरात्र खटिरहेको छु । हामीले देखिने गरी काम गरेको चाहीं हाम्रो अफिस पछाडिको ट्रिटमेन्ट प्लान्ट हो ।

तपाईंहरूको ढलनिकास बाहेक अर्को काम के हुन्छ ?

अधिकार सम्पन्न वाग्मती सभ्यता एकीकृत विकास समितिको ढलनिकास अर्को काम भनेको नदी छेउमा कोरिडोर खोल्ने । ट्राफिक जामलाई निकास दिने । नदीकिनारालाई ब्यूटिफिकेसन गर्ने । अहिले हामी गुहेश्वरीदेखि गोकर्णको बीचमा एडीबीको सहयोगमा धमाधम काम गरिरहेका छौं ।

पशुपतितलका तिलगंगादेखि तीनकुनेहुँदै हनुमन्तसम्मका ठाउँमा हेर्दा पनि देखिन्छ । नदीकिनारामा थप्रै ब्युटिफिकेसनका कामहरू भइरहेका छन् । ती ठाउँमा बोटविरुवाहरू हुर्किएर ठूला–ठूला भएका छन् । जसले शहरलाई हरियालीमा परिणत गरेको छ । बाग्मती नदीमा सुन्दरता थपिएको छ ।

पुराना मठमन्दिरहरूको जिर्णोद्धार गर्ने कामहरू पनि भएका छन् । भरखरै मात्र हामीले १५ ओटा पुराना मठमन्दिरहरू पुनःनिर्माण गरेर गुठी र सम्बन्धित निकायले हस्तान्तरण गरेका छौं । त्यसैगरी थापाथली, त्रिपुरेश्वर, कालीमाटीहुँदै कीर्तिपुरसम्मका २०७२ सालको भूकम्पले ध्वस्त बनाएका पुराना मठमन्दिरहरू पुनःनिर्माण गरेर हस्तातरण गर्ने काम भएका छन् । अन्य पुराना कलाकीर्तिले सिंगारिएका पुरातात्विक र ऐतिहासिक मठमन्दिरको जीर्णोद्धार गर्ने काम पनि भइरहेका छन् । त्यसैले ढलनिकासबाहेक हामीले गर्ने काम यी पनि हुन् ।

धेरै काम गरेको बताउनुभयो, के भएदिए यी काम गर्नलाई अझ सहज हुन्थ्यो जस्तो लाग्छ ?

हामीलाई कामको जिम्मेवारी अनुसार बलियो ऐनको खाँचो छ । काम गर्नलाई एउटा बलियो कानुनको अभाव छ । दोस्रो नेपाल सरकारले २०७२ सालदेखि तपाईं हामीले तिरेको करको १० प्रतिशत बाग्मती सभ्यताको नाममा उठाएको छ । त्यो पैसा अहिलेसम्म हामीलाई नदिएका कारण स्रोत पुगेको छैन । त्यसरी संकलन भएको पैसा अहिले अर्बौं रुपैयाँ भइसकेको छ । त्यो पैसा हामीलाई नेपाल सरकारले निर्वाध रुपमा दिनुपर्छ । २०७५ साल अगाडिको अर्थमन्त्रालयमा छ । त्यसपछिको प्रदेशअन्तर्गतको अर्थमन्त्रालयमा थन्किएर बसेको छ । हामी दिनृुको सट्टा उहाँहरूले रकमान्तर गरेर चलाउनुभएको छ । त्यसरी संकलन भएको पैसा हामीलाई तुरुन्त चाहियो भन्ने मेरो भनाइ हो । त्यो भयो भने हामीले प्लान गरेका सबै काम गर्न सक्षम हुन्छौं ।

अर्को व्यक्तिले अधिकरण गरेका जग्गामा बनेका घर, टहरा भत्काउँदा सांघातिक हमलासमेत हुने गर्दछन् । त्यसको लागि कडा कानुनसहित सुरक्षाको व्यवस्था हुनुपर्छ । अस्तिमात्रै गोकर्ण यरियामा अनधिकृत घर, टहरा भत्काउने क्रममा हामीमाथि विभिन्न हमलाहरू भएका थिए । त्यसरी बस्नेले घर, टहरा भत्काउने क्रममा ढुंगामुढादेखि कुट्नपिट्समेत पछिपरेनन् । त्यसबेला अनेक गरेर कन्मिन्स गराइयो, प्रहरी, प्रशासन लगाएर सम्झाइयो । यो ठाउँ छोड्नुहोस् तपाईंहरूलाई अर्को ठाउँमा व्यवस्था गर्छौं भनेर छलफल, वार्ता गरियो । त्यसकारण हामीले निर्धक्कसँग काम गर्नको लागि बलियो कानुन चाहियो भनेर माग गरेका हौं ।