जनप्रतिनिधिले तलब, भत्ता लिनुहुँदैनः अध्यक्ष ढकाल

सधैं समाज सेवामा लागिपर्ने स्थापित नेता हुन् कुशकुमार ढकाल । काठमाडौमा जन्मिएका उनी काठमाडौं महानगरपालिका वडा नं. २९ का वडा अध्यक्ष हुन् । राजनीतिलाई सेवाभाव ठाउन्ने ढकाल इमानदार नेता र स्पष्ट वक्ताको रुपमा चिनिन्छन् । उनी जनप्रतिनिधिले पार्टीभन्दा माथि उठेर विसुद्ध सेवाभावले जनताको काम गर्नुपर्ने ठान्दछन् । विकास निर्माण र नजिकिँदै गरेको स्थानीय चुनावसँग केन्द्रित रहेर अध्यक्ष ढकालसँग कालिका महतले गरेको कुराकानीको सम्पादित अंशः

——————————————————————————————————————–

तपाईं वडा अध्यक्ष भएको पाँच वर्ष हाराहारी भयो, के के काम गर्नुभयो ?

हाम्रो कार्यकाल लगभग टुंगिन लागेको छ । हिजो चुनावका बेला बाँडिएका सपनाहरुलाई डीपीआरको रुपमा अगाडि बनाएर सबै वडावासीहरुको निष्पक्ष ढंगले काम गर्दै आएको छु । काठमाडौं महानगरपालिकाको वडा नं. २९ का वडावासीहरुको आवश्यकता अनुसार काम गर्दै आइएको छु ।

यस वडामा मैले चुनावी घोषणापत्र, अनौपछारिक भेटघाटमा जे कुरा भन्दै आएको थिएँ, त्यसै अनुसार काम गरेको छु । सकेसम्म नागरिकको काम यो पार्टी, ऊ पार्टी नभनी कुनै राजनीतिक आग्रह पूर्वाग्रह नराखी गरेको छु । चुनावका बेला कुनै पार्टीबाट टिकट लिइएको हुन्छ । त्यहीं पार्टीको घोषणापत्र अनुसार लडिएको हुन्छ ।

तर, चुनाव जितिसकेपछि त्यहाँका सम्पूर्ण नागरिकको समान रुपले काम गर्नुपर्छ । म जब यस वडाको अध्यक्षमा निर्वाजित भएँ । त्यो दिनदेखि सबै वडावासीको अध्यक्ष भएर काम गर्दै आएको छु ।

तपाईंले त्यसो भनिरहँदा, जनताले त्यो कामको अनुभूति गरेका छन् त ?

मेरो लगभग यो पाँच वर्षे कार्यकालमा के÷कति काम गरेको छु भन्ने कुरा यहाँका जनमानसमा जगजाहेर छ । हिजो २० वर्षसम्म जनप्रतिनिधि बिहीन हुँदा कर्मचारीहरुको भरमा हुँदा भन्दा धेरै काम भएको छ । त्यसमा म सन्तुष्ट छु । तर, महानगरपालिकाको बजेट अनुसार हामीले जुन मुकानिजम बनाउनुपर्ने त्यो गर्न नसक्दा हामी कमजोर वडा अध्यक्ष जस्तो देखिएका छौं ।

त्यसको लागि वडा अध्यक्षले बजेट बनाउन पाउनुपर्छ भन्ने आन्दोलनमा हामी छौं । त्यसको परिपूर्तिको लागि अहिले पनि दत्तचित्त भएर अगाडि बढिरहेका छौं । हामी महानगरको महत्वपूर्ण वडा तापनि काम गर्न थुप्रै चुनौतिहरु थिए । शिक्षा, स्वास्थ्य, खानेपानी, ढलनिकास, सरसफाइ लगायतका समस्याहरु हामी सामु विद्यमान थिए । त्यति हुँदाहुँदै पनि किसान, महिला, बालिका, बृद्धबृद्धा र विद्यार्थीहरु निरास नहुने गरी काम गर्न हामीलाई धेरै कठिन थियो ।

त्यसलाई चिरेर सहजीकरण गर्दै यस वडावासीको घरदैलोमा पुगेर काम गर्न सफल भएको छु । त्यसैले मलाई यहाँका वडावासीहरुले कामको अनुभूति गरेका छन् जस्तो लाग्छ ।

देशकै महत्वपूर्ण महानगरको वडा अध्यक्षको हैसियतले के भइदिएदेखि अझ राम्रो काम गर्नेथिएँ जस्तो लाग्छ ?

त्यसमा दुईवटा कुरा छन् । पहिलो त यो महानगरपालिकामा जतिवटा वडा कार्यालयहरु छन् । त्यसलाई आधा घटाउनुपर्छ । दोस्रो सदस्यहरुको पद हटाइदिए पनि हुन्छ । त्यसलाई आवश्यकता अनुसार मनोनित गरेपनि हुन्छ । तेस्रो कुरा कर्मचारीहरुलाई अहिलेसम्मको पैसा, सुविधा दिएर घण्टा सिस्टममा काम लगाउनुपर्छ ।

अनि मात्रै जनताको काम सहज ढंगले हुन्छ । यी कुरामा सुधार नगर्दासम्म स्थानीय तहको आवश्यकता र महत्व अनुसार चुस्त, दुरुस्त काम हुँदैन । त्यसैले यी कुरामा सुधार आवश्यक छ ।

त्यसोभए कर्मचारीको ढिलासुस्तीका कारण जनप्रतिनिधिले चाहेअनुसारको काम नभएको हो ?

त्यसो भनेर कर्मचारीलाई दोष दिन खोजेको होइन । म कसैलाई पनि दोष दिन चाहन्न । अहिलेको जुन वातावरण छ । त्यो एकदमै परम्परागत जस्तो भयो । युग सुहाउँदो काम गर्न सकिएको छैन । जनताको काम छिटो, छरितो ढंगले भएको छैन । खाली पुरानो ढर्राले काम भइरहेको छ । त्यो पाराले जनचाहना अनुसार विकास गर्न सकिँदैन । यो कुरा तलदेखि माथिसम्मै खड्किएको छ ।

सबै जनप्रतिनिधिहरुलाई लागेको हुनुपर्छ । कसैले भन्न सकेका छैनन् । त्यसो भनेर मैले कर्मचारीले काम गरेनन् भन्न खोजेको होइन । पुरानो पाराले ढड्डा सिस्टमले काम ढिलासुस्ती भयो । त्यसलाई अब सबै अनलाइन सिस्टममा लानुपर्छ । कर्मचारीको संख्या मात्रै बढाएर हुँदैन ।

छोटो, मीठो ढंगले जनताको काम हुनुप¥यो । कर्मचारी संख्या घटाएर सिस्टममा राख्नुपर्छ । जनप्रतिनिधिहरुलाई तलभत्ता दिनुहुँदैन । जनप्रतिनिधिहरुले सेवाभावले काम गर्नुपर्छ । अबका जनप्रतिनिधिहरुको पद अनुसार योग्यता पनि तोकिनुपर्छ ।

त्यसोभए जनप्रतिनिधि पनि योग्य हुनुप¥या, कर्मचारीहरु नयाँ टेक्नोलजी अनुसार हुनुपर्‍यो हो ?

अबका जनप्रतिनिधिहरुको जिम्मेवारी अनुसार पढाइको योग्यता तोकिनुपर्छ । कर्मचारीहरु जमानाअनुसार टेक्नोलजीमा आधारित हुनुपर्छ । कर्मचारीलाई घण्टा सिस्टममा काम लगाउनुपर्छ । अहिले सत्ताको एकदमै दुरुपयोग भएको छ । त्यसमा हामी पनि जिम्मेवार छौं ।

कर्मचारीलाई मात्रै दोष दिएर पनि हुँदैन । स्थानीय तहको जिम्मेवारी धेरै छ । महत्वपूर्ण पनि छ । त्यसैले जनप्रतिनिधि पनि पढेलेखेको हुनुपर्छ । कर्मचारीहरु पनि अहिलेको नयाँ टेक्नोलजी अनुसार छिटो, छरितो काम गर्न सक्ने हुनुपर्छ । अब पुरानो ढर्राले काम चल्दैन । स्थानीय तहदेखि माथिसम्मै त्यो आवश्यक छ ।

एकदमै सत्ता र शक्तिको दुरुपयोग भएको छ । त्यसमा जनप्रतिनिधिको पनि दोष छ । कर्मचारीलाई मात्रै दोष थोपरेर हामी उम्कन खोजेको होइन ।

पाँच वर्षे कार्यकाल अन्त्यतिर आइपुग्दा के कस्ता चुनौतिहरु आइपरे ?

पार्टी सिस्टममा म नेपाली कांग्रेसबाट जितेको वडा अध्यक्ष भएँ । महानगरको मेयर एमालेबाट जितेको हुनुभएपछि काम गर्न एकदमै पक्षपात हुँदो रहेछ । उहाँ महानगरको मेयर भन्दा पनि पुरा एमालेको कार्यकर्ता भएर काम गर्नुभयो ।

हामी कांग्रेसबाट जितेको जनप्रतिनिधिलाई उहाँका कार्यकर्ता लगाएर काम गर्न पनि वाधा पु¥याउनुभयो । मेयर एउटा पार्टीको वडा अध्यक्ष अर्कै पार्टीको भएपछि जनचाहना अनुसार काम गर्न पाइँदो रहेन छ । अर्को बजेट परिचालन गर्न पनि वैज्ञानिक मेकानिजम भएन ।

हामीहरु कर उठाउने मेयरहरु मनपरी ढंगले आग्रह, पूर्वाग्रह राखेर काम गर्ने जस्तो देखियो । त्यसकारण दरिलो मेकानिजम आवश्यक देखिन्छ ।

त्यसोभए स्थानीय तहमा व्यापक सुधारको आवश्यकता छ हो ?

इथास्थितिमा कुनै पनि काम गर्न सकिँदैन । त्यसको लागि मेकानिजममा व्यापक सुधारको खाँचो । पुरानो ढर्रा अनुसार अगाडि बढ्ने हो भने टालटुले विकासले जनताको आँखामा छारो हाल्ने काम मात्रै हो । यसबाट कुनै नयाँ उन्नति, प्रगति र समृद्धि हुँदैन ।

यहाँको उपलब्ध साधन, स्रोत अनुसार काम गर्न सकियो जस्तो लाग्छ ?

मलाई यहाँको साधन, स्रोत, सुविधा अनुसार स्थानीय तहले काम गर्न सकेको जस्तो लाग्दैन । फेरि कामै नभएको भन्न मिल्दैन, काम केही काम त भएको छ । जस्तो वडाभित्र धुलोमुक्त, हिलोमुक्त बनाएका छौं । भित्री कच्ची बाटाहरु पिच गर्ने, ढल नभएका ठाउँहरुमा ढलको व्यवस्था गर्ने काम गरेका छौं । कच्ची बाटो नपुगेका ठाउँमा त्यसको व्यवस्था पनि गरेका छौं ।

पिच गर्ने, ढल निकासलाई व्यवस्थित गर्ने काम भएको छ । करिवकरिव वडामा हेर्दा विकासैविकास भएको देखिन्छ । पहिलाको भन्दा धेरै काम भएको छ, नभएको होइन । बत्ती र दूरसञ्चारको तार व्यवस्थित गर्ने काम मात्रै हामीले मिलाउन नसकेको हो । विद्युत् र दूरसञ्चारको काम वडाको पहुँचमा नहुने रहेछ । यसलाई व्यवस्थित र सुधार गर्न सकिन्छ अरु हामीले केही गर्न मिल्दैन ।

अहिले यस्ता कामहरु सबै माफियाको हातमा हुन्छ । यतिबेला जताततै माफियाको बिगबिगी छ । खाद्यान्न, औषधि, दूध, पानी, मासु सबैमा माफियाको बिगबिगी छ । त्यसैगरी होटल, रेष्टुराँ, खाद्यान्न पसल, हार्डवेयर पसल सबै माफियाको छ । यसलाई सिस्टममा नल्याउँदासम्म जनप्रतिनिधि र कर्मचारीले काम गर्न सक्ने वातावरण हुँदैन ।

माफियामुक्त र व्यवस्थित बनाउन के गर्नुपर्छ जस्तो लाग्छ ?

अहिले स्थानीय तहमा संख्या छन् । त्यसलाई घटाएर आधा बनाउनुपर्छ । सबै काम अनलाइन सिस्टममा लानुपर्छ । कर्मचारीलाई घण्टाको सिस्टमले काम लगाउनुपर्छ । सबै काम अनलाइनमार्फत कम्प्युटरबाट हुनुपर्छ । त्यो भयो भने धेरै सुधार हुन्छ । त्यसको लागि कागजमा लेखेर होइन अनलाइन सिस्टममा काम हुनुपर्छ ।

कागजी सिस्टमलाई नहटाएसम्म माफियामुक्त सेवा हुँदैन । सबै ठाउँमा माफियाको चलखेल कागजी सिस्टमबाट भएको छ । त्यसैलै हिजोको यथास्थितिबाट कहिल्यै असल शासनको सुरुआत हुँदैन ।

वडा कार्यालयहरु मेयरको ओझेलमा छन् हो ?

जनताको प्रत्येक्ष काम गर्ने ठाउँमा वडा कार्यालयहरु हुन्छन् । स्थानीय कर उठाउनेदेखि जतिपनि स्थानीयका काम हुन्छन्, त्यो वडा कार्यालयले हेर्नुपर्छ । तर, मेयरहरु चाहीं सम्पूर्ण अधिकार हातमा लिएर राजा हुन खोजेका छन् । यो समस्या कामठमाडौं महानगरमा मात्रै होइन देशैभर यस्तो देखिएको छ । अनि हाम्रो मेयर साबले पनि त्यहीं गर्न खोज्नुभएको छ ।

वडा तहको पनि आफ्नै अधिकार छ नि मेयरले हस्तक्षप गर्न पाउँछन् त ?

अहिले त्यस्तै देखिएको छ । नेपाल सरकारको सबैभन्दा महत्वपूर्ण भनेको कार्यपालिका, व्यवस्थापिका र न्यायपालिकामा सबैभन्दा बलियो भनेको कार्यपालिका हो । कार्यपालिका भनेको कर्मचारीहरु हुन् । जनप्रतिनिधिको एक्सनलाई मूर्त रुप दिने कर्मचारीले हो ।

त्यसो भनिरहँदा कर्मचारीलाई मात्रै दोष दिन खोजेको होइन । यथास्थितिमा काम हुँदैन । एकदमै परिवर्तनको आवश्यकता छ । त्यसको लागि पुरानालाई हटाएर हुन्छ कि सुधारेर हुन्छ कि नयाँ ल्याएर हुन्छ तर परिवर्तनको आवश्यक छ । यथास्थितिमा विकास असम्भव छ ।

बाहिरतिर बरु काम गर्न सजिलो हुन्छ । तर, काठमाडौंको सिस्टम धेरै बिग्रिएको छ । त्यसलाई सुधार गर्न धेरै गाह्रो छ । त्यसलाई सुधार गर्न दत्तचित्त भएर लागिपरेको छु ।

तपाईंले त्यसो भनिरहँदा जन्म दता, मृत्यु दर्ता, नाता प्रमाणित, सिफारिस र फोहोर व्यवस्थापनमा वडाले ध्यान दिएन भन्ने जनगुनासो पनि छ नि ?

फोहोरमा पुरै माफियाको हात छ । फोहोर व्यवस्थापन हाम्रो पहुँचभन्दा माथि भएको छ । तर, अहिले पहिलाभन्दा फोहोर उठाउने काम व्यवस्थित ढंगले भएको छ । फोहोरकै कुरा गर्ने हो भने त्यसमा स्थानीयको पनि कमजोरी देखिन्छ । शहरको सबैभन्दा चुनौतिपूर्ण काम भनेको ढलनिकास र फोहोर व्यवस्थापन हो ।

यसलाई सहजीकरण गर्न कागज र फाइल स्टिमलाई हटाएर अनलाइन सिस्टममा काम हुनुपर्छ । अर्को जन्म दता, मृत्यु दर्ता, नाता प्रमाणित, सिफारिस जस्ता काम छिटो, छरितो होस् भनेर हामी लागिपरेका छौं । पहिलाको भन्दा धेरै व्यवस्थित बनाइँदै छ । त्यसको लागि पनि पुरै अनलाइन सिस्टममा हुनुपर्छ । त्यसको लागि हामी प्रयास गरिरहेका छाै‌ ।

गुणात्मक काम भएन, संख्यात्मक मात्रै भएर ढिलासुस्ती भएको हो । त्यसैले कागज सिस्टमलाई पुरै विस्थापित गर्नुपर्छ । त्यसो भएपछि थोरै कर्मचारीले धेरै काम हुन्छ । कम्प्युटर सिस्टममा भएपछि काम पनि तुरुन्तै हुन्छ ।

वडामा कामभन्दा बढी प्रतिनिधि भएर काम नभएको हो ?

हो, वडा अध्यक्षको त सधैं काम हुँदैन । सदस्यहरुको के काम सबै बेरोजगार भएर बसेका छन् । त्यसकारण वडामा अध्यक्ष भए पुग्छ । सदस्यहरुको कामै छैन । गाउँगाउँमा केही काम होला तर शहरी यरिया जस्तो काठमाडौं, विराटनगर, वीरगञ्ज, पोखरा, ललितपुर, भत्तपुरलगायतका ठाउँका वडा जनप्रतिनिधि धेरै भए सबै हटाउनुपर्छ ।

यी ठाउँको क्षेत्रफल सानो हुन्छ कि धेरै प्रतिनिधि चाहियो ? खर्चको भार मात्रै । अर्को जनप्रतिनिधिले तलब, भत्ता, सुविधा लिने पनि होइन । जनताको सेवा गर्छु भनेर चुनाव जितेर आउने अनि आफै भत्ता, सुविधा खाने ? त्यो काम कदापि हुनुहुँदैन । जनप्रतिनिधि विसुद्ध समाजसेवी हुनुपर्छ ।

तपाईं फेरि कामनपा–२९, को वडा अध्यक्ष उठ्नुहुन्छ ?

चुनावमा उठ्नलाई पार्टीले टिकट पनि दिनुप¥यो । आफ्नो चाहनाले मात्रै हुँदैन । अब पार्टीबाट तपाईंको आवश्यकता छ । तपाईंले गरेका काम राम्रो छ भनेर टिकट पाए मेरो कार्यकालमा रहेका अधुरा काम परिपूर्तिको लागि फेरि चुनाव उठ्छु ।

होइन तपाईंले साथीलाई सहयोग गर्नुपर्छ भन्ने आयो भने खुलेर सहयोग गर्छु । फेरि मलाई नै चाहिन्छ भनेर लडाइँ गर्नेवाला छैन । पार्टी र वडावासी साथीहरुले मेरो मूल्याङ्कन गरेर टिकट दिनुभयो भने पछि हट्ने छैन ।