समयको गणना हो साल, जुन नयाँ वर्षको रुपमा प्रत्येक वर्ष पात्राको पानामा देखिन्छ… – Naya Bikalpa
November 19, 2026, Thursday      Epaper

समयको गणना हो साल, जुन नयाँ वर्षको रुपमा प्रत्येक वर्ष पात्राको पानामा देखिन्छ…

१. नयाँ वर्ष फेरि सुरु भयो २०८१ । गयो २०८० साल नेपाली पात्रोमा । यस्ता धेरै पात्राका पानाहरु परिवर्तन हुँदै आएका छन् । त्यसो त प्रत्येक दिन नयाँ हुन्छ । प्रत्येक पल नयाँ हुन्छ । यस्तै हामीले समयलाई पात्रोमा समेटेकोले दिन गन्तीका आधारमा समयको गणना गरेका हुन्छौँ ।

समय त समय हो , न त यो कसैको नियन्त्रणमा हुन्छ, न त यसले कसैलाई पर्खन्छ या न त कसैलाई यसले कुनै पुरस्कार दिएर जान्छ, न त कसैलाई कुनै दण्ड दिएर फर्कन्छ । तर समयको निश्चितता दिन हामीले निमेष, विपला, पला, घडी , दिन, सप्ताह, पक्ष, महिना, वर्ष, दशाब्दी, युग, शताब्दी आदि नामले त्यसको गणना गरिरहेका हुन्छौँ ।

अझ घडीको आविष्कार भएपछि हामीले समयलाई सेकेन्ड, मिनेट, घन्टाका हिसाबले समयलाई आफ्ना प्रयोगका लागि वितरण गरेका छौँ र त्यसै तरिकाले आजको समय चलिरहेको छ । त्यसक्रममा इस्वी २०२४को गणनामा छ, विक्रम सम्बत् २०८१मा प्रवेश गरेको छ, त्यस्तै नेपालको मौलिक सम्बत् नेपाल सम्बत् ११४४मा चलिरहेको छ । त्यस्तै संसारमा प्रचलित गणनाका अनेक सम्बत् , अनेक नाममा चलिरहेका छन् । सबैको काम समयको मापन हो ।

२. नेपालको समय मापनमा दुई प्रकारको तरिका सँगसँगै अपनाइएको छ । सौर्यमास र चान्द्रमासको चलन । वैशाख, जेठ, असार आदि महिनाको गणना सौर्यमासको प्रत्यक्ष आधारमा गरिन्छ ।प्रत्येक महिनाको गतेको आधारमा र राशिको आधारमा महिनाको अनुमानित गुण दोषको गरिने गणनाले सौर्यमासको रुपमा मानिएको छ भने तिथिको आधारमा गरिने सांस्कृतिक कार्यको भने चान्द्रमासको आधार गणना गरिएको छ ।

हामी जन्मदिन मनाउँदा सामान्यतः सौर्यमासका आधारमा मनाउँछौँ जस्तो कि कोही कुन महिनाको कति गते जन्मिएको हो ? तर हिन्दू वैदिक परम्परा मान्नेहरुले भने तिथिको आधारमा अष्ट चिरञ्जीवीको पूजा गरेर मनाउने चलन छ । अर्थात् धेरै नेपालीहरुले जन्म दिन दुई प्रकारले मान्ने गरेका छन् सौर्यमासका आधारमा र चान्द्रमासको आधारमा ।

विक्रम सम्बत् साधारणतया सौर्यमास र चान्द्रमास दुवैको समिश्रणबाट तयार भएको मानिन्छ भने नेपाल सम्बत्माचाहिँ बढी चान्द्रमासको प्रभाव देखिन्छ भनिन्छ । तर दुवै सम्बत् या भारतमा समेत प्रचलनमा रहेका अनेक सम्बत्को आधार वैदिकरुपमा विकसित ज्योतिष शास्त्रका आधारमा हुनुपर्छ । छ ।

३.हामी नेपालीले भने अनेक सम्बत्को अभ्यास गरिरहेका छौँ किनभने नेपालमा नयाँ वर्षका कतिओटा विदा दिइरहेका हुन्छौँ । विभिन्न जातिको परम्परागत मनाइने नयाँ वर्षको अवसर या लोसारको अभ्यासले त्यही सन्देश दिइरहेको छ ।

४. नेपाल भौगोलिकरुपमा धेरै ठुलो देश नभए पनि यहाँको परम्परागत शैली र हजारौँ वर्षदेखि बस्ने बासिन्दाहरुको चलनका आधारमा हामी धेरै धनी संस्कृतिका मुलुक हौँ । हामीले प्रचलनमा ल्याएका सम्बत्हरुमध्ये , कुनै सम्बत्ले तिब्बती परम्पराको निरन्तरताको सन्देश दिएको छ भने कुनै परम्पराले वैदिक संस्कृतिको निरन्तरताको सन्देश दिएको छ ।

नेपालको दैनिक प्रयोगमा भने आधुनिकरुपमा विकास गरिएको वैदिक संस्कृतिभित्रको नयाँ परिमार्जनले गरेको पाइन्छ । त्यसो त आफ्ना परम्पराका आधारमा गरिने सम्पूर्ण सांस्कृतिक प्रक्रियाको पनि उत्तिकै प्रभाव छ ।

५. यहीक्रममा विभिन्न उदाहरणले अहिले नेपालमा र भारतका केही प्रान्तमा विक्रम सम्बत् लागू भएको पाउँछौँ । भारतमा तर अंग्रेजी शासनको निरन्तरताका लागि गणनामा इस्वी सम्बत्लाई नै आधिकारिकता दिइएको भए पनि हामी नेपालीले विक्रम सम्बत्लाई आधिकारिक सरकारी गणनामा राखेका छौँ र नेपालको संविधानले अरु परम्परागत अनि जनसंख्याका आधारमा मानिने सम्बत्लाई पनि जनताको सहजताका लागि प्रयोगमा ल्याउने भएका छौँ ।

त्यसका लागि जनताका काममा सरलीकरण गर्न मातृभाषामा दैनिक प्रशासनलाई सम्पादन गर्ने गरी काम पनि हुँदैछन् । समयको मागलाई भन्दै जनताको दैनिकीलाई सहजीकरण गर्नु पनि समयको परिप्रेक्ष्यमा उचित नै मानिन्छ ।

६.अहिले नयाँ वर्ष २०८१सुरु भएको छ । हाम्रो यो सम्बत्को काल गणनाका आधारमा कलीयुगको ५१२५सौँ साल हो । कालयुक्त नामको सम्बत्सर यो हो । वैदिक युगमा गरिएको गणनाका आधारमा सृष्टिको हिसाबले यो वर्ष १९५५८८५१२५औँ वर्ष मानिन्छ ।

शालीवाहनीय सम्बत्को आधारमा यो शाके १९४६ हो । यही २०८१मा नै नेपाल सम्बत्ले ११४४को अन्त्य हुने र ११४५ को सुरुवात दुवै भ्याउँछ । संसारका जुनसुकै समयसारिणीमा पनि ६०अङ्कको भने अत्यन्त ठुलो प्रयोग गर्ने अभ्यास पाइन्छ ।

७. र अन्त्यमा, यसपटक २०८०सालको समीक्षा खासै किन गरिन भने यो अर्कोपटक गरौँला तर नेपाली समाजमा २०८०सालले धेरै कुराको छाप छोडेर गएको छ जसको परिणाम अब बिस्तारै राजनीति, प्रशासन, शिक्षा, परराष्ट्र , व्यापार, उद्योग तथा कृषिमा देखिने छ । कुनै प्रभावले पनि दीर्घकालीन असर दिने हुन्छन् भने कुनै प्रभावले देखाउने परिणाम क्षणिक हुन्छन् ।

नेपालमा विकसित घटनाले दीर्घकालीन असर पार्नेगरी छाप छोडेर गएका छन् जसका दुष्परिणाम या सुपरिणाम अब छिटै देख्न, सुन्न र भोग्न पाइन्छ । समयको मार या पुरस्कारका लागि हामी सधैँ तयार भएर रहनु पर्छ नै ।

समयको प्रतीक्षा गर्नुभन्दा हामीसँग अरु कुनै उपाय छैन किनभने समय , समय हो जसको प्रतीक्षाका लागि पनि समय नै पर्खने हो । समयको गणना हो साल, जुन नयाँ वर्षको रुपमा प्रत्येक वर्ष पात्राको पानामा देखिन्छ र प्रत्येक वर्ष पाना पल्टँदा अर्को वर्षको रुपमा गणना गरिन्छ । समय नै पल हो भने समय नै समग्रमा वर्षको सुरुवात र अन्त हो ।

(नयाँ विकल्प साप्ताहिक बाट)

सम्बन्धित समाचार

काठमाडौँ उपत्यकाबाट ८८ ग्राम खैरो हेरोइन र नगदसहित ४ जना पक्राउ
काठमाडौँ उपत्यकाबाट ८८ ग्राम खैरो हेरोइन र नगदसहित ४ जना पक्राउ
  • २०८१ बैशाख ४, ११: ४८

ठमाडौँ, ३ मङ्सिर — काठमाडौँ उपत्यकाका विभिन्न स्थानबाट अवैध लागूऔषध खैरो हेरोइन र नगदसहित प्रहरीले चार जनालाई पक्राउ गरेको छ।...

निर्वाचनमा एमालेको पराजय अस्थायी हो : विद्यादेवी भण्डारी
निर्वाचनमा एमालेको पराजय अस्थायी हो : विद्यादेवी भण्डारी
  • २०८१ बैशाख ४, ११: ४८

काठमाडौं । नेकपा एमालेकी वरिष्ठ नेता तथा पूर्वराष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले गत फागुन २१ गते सम्पन्न निर्वाचनमा पार्टीले व्यहोरेको पराजय अस्थायी...

मकवानपुरमा सुमो राप्ती खोलामा खस्दा दुई जनाको मृत्यु, सात घाइते
मकवानपुरमा सुमो राप्ती खोलामा खस्दा दुई जनाको मृत्यु, सात घाइते
  • २०८१ बैशाख ४, ११: ४८

हेटौँडा । मकवानपुरको भीमफेदी गाउँपालिका–भैंसेमा सुमो दुर्घटना हुँदा दुई जनाको मृत्यु भएको छ भने सात जना घाइते भएका छन्। बिहीबार...